Yaşlı Yetişkinlerin Fiziksel Zindelik ve Egzersiz Aktivite Düzeyleri Ölçeği

Özet

Yaşlı Yetişkinlerin Fiziksel Zindelik ve Egzersiz Aktivite Düzeyleri Ölçeği, yaşlı bireylerin fiziksel zindelik durumlarını ve düzenli egzersiz aktivite düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce formunun Türkiye koşullarına ve kültürüne uyarlanması sonucu ortaya çıkmıştır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, yaşlı popülasyonun fiziksel sağlığını ve aktivite alışkanlıklarını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemektedir. Bu adaptasyon çalışması, gerontoloji alanındaki araştırmacılar ve klinisyenler için önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, yaşlanma sürecinde fiziksel aktivitenin korunmasının önemini vurgulamakta ve bu bağlamda standartlaştırılmış bir ölçüm aracı ihtiyacına cevap vermektedir. Fiziksel zindelik, bireyin günlük yaşam aktivitelerini yorgunluk hissetmeden yerine getirme kapasitesini ifade ederken; egzersiz aktivite düzeyleri ise bu zindeliği destekleyen davranışsal bileşenleri ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yaşlı yetişkin, fiziksel zindelik, egzersiz, geriatri, uyarlama, psikometrik özellikler, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Yılmaz, M., Temel, A. B., Yelten, G., Karahuseyin, A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yaşlı yetişkinlerin fiziksel zindelik seviyelerini ve egzersiz yapma sıklığı ile yoğunluğunu sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, yaşlı bireylerin sağlık durumlarını izlemek, fiziksel aktivite müdahale programlarının etkinliğini ölçmek ve geriatrik bakım planlamasına bilimsel dayanak sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Türkçe uyarlama çalışması (Yılmaz ve ark., 2017), orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilirliğini garanti altına almayı amaçlamıştır. Bu sayede, uluslararası standartlara uygun, yerel bağlamda geçerli verilerin toplanması mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Bu ölçek, bireyin fiziksel fonksiyonelliği ve bu fonksiyonelliği sürdürme çabası olmak üzere iki ana yapı üzerine odaklanmaktadır. Birincisi, bireyin kuvvet, dayanıklılık ve esneklik gibi zindelik bileşenlerine dair algılarını veya performansını kapsar. İkincisi ise, kişinin haftalık bazda yaptığı yürüyüş, spor veya diğer fiziksel aktivite düzeylerini nicel olarak belirler.

Yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal bütünlüğünün (faktör yapısının) Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Bu, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıları tutarlı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelmektedir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması (Yılmaz ve ark., 2017) kapsamında kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır. Yapısal geçerlik, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş ve ölçeğin faktör yapısının teorik modele uygun olduğu tespit edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin bilinen diğer fiziksel aktivite veya yaşam kalitesi ölçütleri ile olan ilişkisi incelenerek ölçüt bağıntılı geçerliği (kriter geçerliği) de desteklenmiştir. Bu analizler, Yaşlı Yetişkinlerin Fiziksel Zindelik ve Egzersiz Aktivite Düzeyleri Ölçeği’nin Türk kültüründe fiziksel aktivite ve zindelik kavramlarını başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana ve iç tutarlılığa karşı ne kadar kararlı sonuçlar verdiğini belirler. Yılmaz ve arkadaşları (2017) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ek olarak, ölçeğin test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olup, farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının yüksek korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. Bu durum, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde kararlı sonuçlar sağladığını ve klinik uygulamalar için güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Yaşlı Yetişkinlerin Fiziksel Zindelik ve Egzersiz Aktivite Düzeyleri Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin maddelerinin beklenen alt boyutlar altında gruplandığını ve Türk örnekleminde de özgün faktör yapısının korunduğunu ortaya koymuştur.

Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının, hem fiziksel zindelik hem de egzersiz aktivite düzeylerini ayrı ve anlamlı bileşenler olarak ölçtüğünü desteklemiştir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, her maddenin ilgili alt boyutu temsil etme gücünün yüksek olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi “-” olarak belirtilmiş olmasına rağmen, uyarlama çalışmasının makalesinde ayrıntılar bulunmaktadır. Tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme kullanılmıştır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik ve Toplum Örneklemi

Age Group: Yaşlı Yetişkinler (Older Adults)

Population Details: Ölçek, 65 yaş ve üzeri yaşlı yetişkinlerin değerlendirilmesi için uygundur.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Adaptasyon, psikometri, yaşlılık, fiziksel aktivite, iç tutarlılık, faktör analizi, geriatri hemşireliği, halk sağlığı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Detaylı bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Detaylı bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected] (Gülçin Yelten)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlar için kullanımı genellikle sorumluluk yazarı ile iletişime geçmeyi gerektirir. Kullanım izni ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Gülçin Yelten ile ([email protected]) iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: physical-fitness-and-exercise-activity-levels-of-older-adults-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yılmaz, M., Temel, A. B., Yelten, G., & Karahuseyin, A. (2017). Reliability and validity of Turkish version of “Physical Fitness and Exercise Activity Levels of Older Adults” Scale. Journal of Gerontology and Geriatrics, 65(4), 254-262.

Yaşlı Yetişkinlerin Fiziksel Zindelik ve Egzersiz Aktivite Düzeyleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam içeriği için Yılmaz ve arkadaşlarının (2017) yayınlanmış makalesine başvurulması gerekmektedir.