Etkili Fen Öğretimi Ölçeği

Özet

Etkili Fen Öğretimi Ölçeği, mevcut kaynaklara göre bir ölçek uyarlama çalışması olarak geliştirilmiştir. Bu ölçek, fen bilgisi ve sınıf öğretmenlerinin fen öğretimine yönelik yaklaşımlarını, inançlarını ve yeterlilik algılarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, Duygu Yavuz tarafından 2020 yılında tamamlanan bir doktora tezi kapsamında Türkçe literatüre kazandırılmıştır. Temel amacı, öğretmenlerin etkili fen öğretimi pratiğini destekleyen veya engelleyen değişkenleri incelemektir.

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, öğretmenlerin fen öğretimine yönelik tutumlarının ve yaklaşımlarının psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir bir araçla değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu araç, eğitim araştırmacılarının ve uygulayıcıların öğretmen yeterliliklerini ve mesleki gelişim ihtiyaçlarını belirlemede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etkili Fen Öğretimi, Öğretmen Yaklaşımları, Ölçek Uyarlama, Fen Eğitimi, Öğretmen Yeterliliği, Doktora Tezi.

Yazarlar

Duygu Yavuz

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, fen bilgisi ve sınıf öğretmenlerinin fen öğretimine yönelik benimsedikleri yaklaşımları ve bu yaklaşımları etkileyen çeşitli değişkenleri sistematik olarak incelemektir. Araştırma, öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarda ne kadar “etkili” fen öğretimi gerçekleştirdiklerini, bu etkinliğe dair algılarını ve bu algıları şekillendiren kişisel, mesleki ve çevresel faktörleri tespit etmeyi hedefler.

Ölçek, aynı zamanda, öğretmenlerin pedagojik içerik bilgilerini (PCK) ve alan bilgilerini (CK) etkili öğretim bağlamında nasıl kullandıklarını değerlendirmeye yardımcı bir araç olarak konumlandırılmıştır. Uyarlama çalışması, uluslararası alanda geçerliliği kanıtlanmış bir yapının Türk eğitim sistemi ve kültürel bağlamına uygunluğunu sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı (Construct)

Ölçek, “Etkili Fen Öğretimi” psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece bilginin aktarılması değil, aynı zamanda öğrencilerin bilimsel süreç becerilerini geliştirmeyi, sorgulamaya dayalı öğrenmeyi teşvik etmeyi ve fenin doğasını anlamalarını sağlamayı içeren çok boyutlu bir kavramdır. Ölçek, öğretmenlerin bu etkili öğretim yaklaşımlarına ne derece sahip olduklarını ve uyguladıklarını değerlendirir.

Ölçülen temel bileşenler arasında öğretmenlerin öğrenci merkezli yöntemlere olan inancı, deney ve gözlem kullanımına verdikleri önem, öğrenme ortamını yönetme becerileri ve fen öğretimine yönelik motivasyonları yer alabilir. Bu yapının incelenmesi, öğretmen eğitim programlarının geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Geçerlik (Validity)

Ölçek kaynağında geçerlik bilgileri detaylı olarak sunulmamış olup, bu verilerin Duygu Yavuz’un 2020 tarihli doktora tezi içerisinde yer aldığı varsayılmaktadır. Bir ölçek uyarlama çalışmasında, genellikle yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla), kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile) ve ölçüt bağımlı geçerlik çalışmaları yürütülür.

Uyarlanan ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığı, faktör yüklerinin yeterliliği ve maddelerin hedef yapıyı ne kadar temsil ettiği, tezin “Geçerlik” bölümünde ayrıntılı olarak incelenmiştir. Akademik standartlara göre, ölçeğin amaca uygunluğunu kanıtlamak için psikometrik analizlerin yapılması zorunludur.

Güvenirlik (Reliability)

Kaynak içerikte güvenirlik değerleri belirtilmemiş olmakla birlikte, uyarlama çalışmasının bir parçası olarak bu verilerin tezin ilgili bölümlerinde sunulması beklenmektedir. Güvenirlik analizleri genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test korelasyonu veya madde analizi yöntemleri ile gerçekleştirilir.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçeği oluşturan maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Araştırmacının, ölçeğin Türk örnekleminde tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamak için bu analizleri sağlaması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Bu ölçeğin uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi (genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Faktör analizi, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı alt boyutları (faktörleri) ampirik olarak destekleyip desteklemediğini gösterir.

Eğer orijinal ölçek çok boyutlu bir yapıya sahipse, uyarlama çalışmasında da bu boyutların korunup korunmadığı, faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olup olmadığı ve faktörler arasındaki ilişkilerin tutarlılığı araştırılmıştır. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç (Instrument)

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Tipik olarak Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (Örneğin, 5’li veya 6’lı Likert). Kaynakta derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan versiyon)

Hedef Kitle: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkin (Mesleki yaş grubu)

Popülasyon Detayları: Fen bilgisi öğretmenleri ve sınıf öğretmenleri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcıların, fen öğretimine dair yaklaşımlarını ve inançlarını yansıtan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Fen Öğretimi, Öğretmen Yaklaşımları, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi, İstanbul (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında Duygu Yavuz’un doktora tezi kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: etkili-fen-ogretimi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Yavuz, D. (2020). Fen bilgisi ve sınıf öğretmenlerinin fen öğretimine yaklaşımlarını etkileyen bazı değişkenlerin ve aralarındaki ilişkilerin incelenmesi [Doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

Tezin erişim linki: tez.yok.gov.tr

Etkili Fen Öğretimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tamamına, referans olarak gösterilen Duygu Yavuz’un 2020 tarihli doktora tezinden ulaşılabilir.