Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme Ölçeği

Özet

Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme Ölçeği (EİİDÖ) adaptasyonu, bireylerin kişilerarası ilişkilerde sergiledikleri davranışsal Öz-Düzenleme kapasitesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal bir aracın Türkçe kültürüne kazandırılması çalışmasıdır. Bu ölçek, bireyin sosyal etkileşimlerdeki hedeflerine ulaşmak için davranışlarını ne ölçüde izleyebildiğini, yönetebildiğini ve değiştirebildiğini değerlendirmeye odaklanır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir Psikometri aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle psikolojik danışma ve rehberlik alanlarında, bireylerin ilişki yeterliliğini ve sosyal becerilerini değerlendirme süreçlerine önemli bir katkı sağlamaktadır. Uyarlama çalışması 2019 yılında D. Genç ve Ç. Yavuz-Güler tarafından tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Düzenleme, Davranışsal Kontrol, İlişki Yeterliliği, Sosyal Beceriler, Uyarlama, Psikometri, Kişilerarası İlişkiler.

Yazarlar

Derya Genç, Çiğdem Yavuz Güler

Amaç

Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal ve kişilerarası bağlamlarda etkili ilişkiler kurma ve sürdürme yeteneğini destekleyen davranışsal öz-düzenleme süreçlerini tespit etmektir. Bu süreçler, bireyin çatışma yönetimi, empati kurma, tepkilerini kontrol etme ve sosyal hedeflere yönelik eylemlerini planlama becerilerini içerir.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türk kültüründeki bireylerin davranışsal öz-düzenleme düzeylerini kültürel açıdan geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçme ihtiyacını karşılamıştır. Böylece, ilgili alanlarda (örneğin, evlilik danışmanlığı, okul rehberlik hizmetleri) tanı ve müdahale programlarının geliştirilmesine bilimsel bir temel sunulmuştur.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapı taşlarından biri olan Davranışsal Öz-Düzenleme (Behavioral Self-Regulation) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel süreçlerin, duygusal tepkilerin ve davranışsal eylemlerin bir birey tarafından amaçlı bir şekilde yönlendirilmesi ve kontrol edilmesi yeteneğini ifade eder. Özellikle ilişkisel bağlamda, bu yapı, bireyin dürtüsel davranışlarını baskılama, uzun vadeli ilişki hedeflerini göz önünde bulundurarak anlık tepkileri ayarlama ve karşılıklı etkileşimlerde esneklik gösterme kapasitesini içerir.

Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme, genellikle birden fazla alt boyutta ele alınır. Bu alt boyutlar arasında hedef belirleme, eylem planlama, kendini izleme (self-monitoring) ve sonuçları değerlendirerek gelecekteki davranışları ayarlama gibi bileşenler yer alabilir. Ölçek, bu bileşenlerin ilişki kalitesi üzerindeki etkisini değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Genç ve Yavuz-Güler, 2019), yapısal geçerliğin sağlanmasına büyük önem verilmiştir. Orijinal ölçeğin teorik yapısını Türk örnekleminde test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin, ölçmeyi amaçladığı teorik alt boyutlarla tutarlı bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla olan ilişkileri incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik çalışmaları da yapılmıştır. Örneğin, öz-düzenleme ile pozitif korelasyon göstermesi beklenen ilişki memnuniyeti veya sosyal yeterlilik gibi yapılarla anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir, bu da ölçeğin beklenen teorik çerçevede çalıştığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme Ölçeği’nin Türkçe formunun iç tutarlılık Güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa değerleri) incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen bu katsayılar, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde tutarlılık sergilediğini göstermiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin ölçüm hatasının düşük olduğunu ve bireylerin gerçek öz-düzenleme düzeylerini doğru bir şekilde yansıttığını işaret etmektedir.

Güvenirlik çalışmalarının bir diğer bileşeni olan test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir (bu bilgi orijinal kaynakta belirtilmemiştir ancak standart bir uyarlama prosedürüdür). Bu tür bir analiz, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirir ve ölçek puanlarının zamansal tutarlılığını doğrular.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde, ölçeğin faktör yapısını belirlemek ve Türkçe formunun orijinal yapıyla eşleştiğini kanıtlamak esastır. Bu amaçla kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin teorik olarak varsayılan faktör yapısının (muhtemelen tek faktörlü veya birkaç alt boyuttan oluşan bir yapı) Türk kültürüne ait verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, model uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir veya iyi düzeyde olduğu rapor edilmiş ve bu durum, Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal olarak geçerli olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin orijinal yapıyı koruduğu anlamına gelir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir yanıt sistemi kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinlik ve sonrası

Population Details: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireyin kendi davranışsal düzenleme becerilerini raporlamasına dayanan öz-bildirim (self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Öz-Düzenleme Kapasitesi, İlişki Kalitesi, Sosyal Problem Çözme, Davranışsal Kontrol, Derecelendirme Ölçeği, Psikolojik Danışma, Geçerlik ve Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Çiğdem Yavuz Güler

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri tarafından belirlenen kullanım izinleri ve telif hakları geçerlidir. Türkçe uyarlamasının bilimsel çalışmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Sorumlu yazar ile iletişim bilgisi yukarıda sağlanmıştır.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: etkili-iliskiler-icin-davranissal-oz-duzenleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Genç. D. ve Yavuz-Güler, Ç. (2019). Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme Ölçeği’ni Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 9(55), 1085-1109.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: turkpdrdergisi.com

Etkili İlişkiler İçin Davranışsal Öz-Düzenleme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu akademik girişte açıkça listelenmemektedir. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.