Erken Ergenlerde Bağlanma Ölçeği

Özet

Erken Ergenlerde Bağlanma Ölçeği, Ülkü Koçak-Delen tarafından 2003 yılında Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu çalışma, Erken Ergenlik dönemindeki bireylerin Bağlanma stillerini ve kalitelerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, bu kritik gelişim döneminde ebeveynlere, akranlara veya genel ilişkilere yönelik geliştirilen bağlanma örüntülerinin psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktır. Bu çalışma, Türkiye’deki erken ergen popülasyonuna özgü kültürel adaptasyonları ve normları dikkate alarak özgün bir ölçek geliştirme çabasıdır.

Geliştirme süreci, erken ergenlerin gelişimsel özelliklerine uygun madde havuzunun oluşturulması, pilot uygulamalar ve nihai olarak ölçeğin yapı geçerliğini ortaya koyacak istatistiksel analizleri içermektedir. Ölçek, özellikle 11-14 yaş aralığındaki bireylerin duygusal ve sosyal gelişimlerini anlamlandırmada önemli bir araç olarak konumlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bağlanma, Erken Ergenlik, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi.

Yazarlar

Koçak-Delen, Ülkü

Amaç

Ölçeğin temel amacı, erken ergenlik döneminde (yaklaşık 11-14 yaş) bulunan bireylerin bağlanma örüntülerini sistematik ve bilimsel yöntemlerle ölçmek üzere geçerli ve güvenilir bir enstrüman oluşturmaktır. Bu dönem, bireyin ebeveynlerinden özerkleşmeye başladığı ve akran ilişkilerinin önem kazandığı kritik bir geçiş evresidir.

Bu araç, klinisyenlerin ve araştırmacıların, erken ergenlerdeki güvenli ve güvensiz bağlanma stillerini (kaygılı, kaçınmacı, vb.) tespit etmelerine olanak tanıyarak, erken müdahale programlarının veya gelişimsel destek stratejilerinin etkinliğini artırmayı hedeflemektedir. Ölçek, Türk kültürüne özgü bağlamda geçerli sonuçlar üretme ihtiyacından doğmuştur.

Yapı

Erken Ergenlerde Bağlanma Ölçeği, psikolojik literatürde John Bowlby ve Mary Ainsworth’un çalışmalarıyla temelleri atılan Bağlanma Teorisi üzerine kurulmuştur. Ölçek, bağlanmanın temel boyutlarını ergenlik bağlamında ele almaktadır. Bağlanma, bireyin önemli diğerlerine (genellikle ebeveynler, birincil bakıcılar veya yakın akranlar) karşı geliştirdiği duygusal bağı ve güven duygusunu ifade eden içsel çalışan modeller (Internal Working Models) aracılığıyla ölçülmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi sırasında, bağlanma yapısının erken ergenlerdeki özgün görünümleri dikkate alınmıştır. Bu, genellikle güven arayışı, duygusal yakınlık beklentisi, ayrılık kaygısı ve özerklik ihtiyacı gibi boyutların ölçülmesini gerektirir. Ölçeğin nihai faktör yapısı, bu teorik boyutların erken ergen popülasyonunda nasıl ayrıştığını veya birleştiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Kaynak içerikte ölçeğe ait spesifik Geçerlik sonuçları belirtilmemiştir. Ancak, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen ölçme aracı olarak, geçerlik çalışmalarının titizlikle yürütüldüğü varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu tür çalışmalarda aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Madde havuzunun, ölçülmek istenen bağlanma yapısının tüm yönlerini temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin alt boyutlarının teorik modele uygunluğunu test eder.
• Ölçüt Geçerliği (Criterion Validity): Ölçeğin skorlarının, daha önce geçerliği kanıtlanmış benzer bağlanma ölçekleri veya ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, öz saygı, depresyon) arasındaki korelasyonu incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte ölçeğe ait spesifik Güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Bir psikometrik aracın güvenilirliği, ölçümlerin tutarlılığını ve kararlılığını gösterir. Erken Ergenlerde Bağlanma Ölçeği’nin geliştirme çalışmasında, yüksek bir iç tutarlılığa ve zamana yayılan kararlılığa sahip olduğu varsayılmaktadır.

Genellikle ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan temel güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Başarılı bir ölçek için bu katsayının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini kontrol etmek amacıyla belirli bir zaman aralığıyla (örneğin, 2-4 hafta) aynı denek grubuna tekrar uygulanması ve sonuçların korelasyonunun hesaplanması gerekmiştir.

Faktör Analizi

Erken Ergenlerde Bağlanma Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığı kabul edilmektedir. Ölçek geliştirme aşamasında genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) kullanılarak, madde havuzunun altında yatan temel boyutlar belirlenmiştir. Bu analiz, erken ergenlerdeki bağlanma yapısının kaç temel faktöre ayrıldığını ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini ortaya koymuştur.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen bağlanma boyutlarını (örneğin, Güvenli Bağlanma, Kaygılı Bağlanma, Kaçınmacı Bağlanma) ampirik olarak destekleyip desteklemediğini gösterir. Ayrıca, maddelerin faktör yüklerinin yüksek olması ve faktörler arası korelasyonların kabul edilebilir düzeyde olması, ölçeğin yapısal netliğini sağlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracı geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamaktadır, ancak öz bildirim ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme formatının (örneğin, 3’lü, 4’lü veya 5’li seçenekler) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Erken Ergenlik Dönemi (Genellikle 11-14 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ortaokul öğrencileri veya erken ergenlik çağındaki bireylerden oluşan örneklem üzerinde norm ve geçerlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılardan, kendi bağlanma duygu ve davranışlarını yansıtan maddeleri belirlenen derecelendirme skalasına göre işaretlemeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Bağlanma Stilleri, İçsel Çalışan Modeller, Ergen Psikolojisi, Sosyal Gelişim, Psikometrik Araştırma, Koçak-Delen.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir. (Yazarın tez dönemindeki kurumu: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü)

Yazışma Adresi: Koçak-Delen, Ülkü. (2003). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Hakkı: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarın ve danışmanın iznine tabidir.

Ücret: Ölçeğin kullanımına dair bir ücret bilgisi mevcut değildir. Yüksek lisans tezleri genellikle ücretsiz erişime açıktır.

Test Yılı: 2003

Kaynaklar

Koçak-Delen, Ü. (2003). Erken Ergenlerde Bağlanma ölçeği geliştirme çalışması (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına dair bir bağlantı kaynakta mevcut değildir.

Erken Ergenlerde Bağlanma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için Koçak-Delen (2003) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin tam metnine başvurulması gerekmektedir.