Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği

Özet

Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği (ESMBÖ), ergen popülasyonunda sosyal medya kullanımının potansiyel bağımlılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş 13 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, Orbatu ve arkadaşları tarafından 2020 yılında yapılan bir geçerlilik ve güvenilirlik çalışması sonucunda Türk kültürüne özgü olarak standardize edilmiştir. Ölçek, bireylerin sosyal medyaya yönelik aşırı kullanım, yoksunluk, tolerans ve işlevsellik kaybı gibi bağımlılık belirtilerini beşli Likert Ölçeği formatında değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya Bağımlılığı, Ergenlik, Psikometrik Araç, Ölçek Geliştirme, Geçerlilik, Güvenilirlik, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Dilek Orbatu, K. Eliaçık, D. Alagayut, H. Hortu, Y. Demirçelik, N. Bolat, F. Elmalı, M. Helvacı.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, hızla yayılan sosyal medya kullanımının ergenler üzerindeki olumsuz etkilerini ve potansiyel bağımlılık düzeylerini objektif ve standardize edilmiş bir yöntemle belirlemektir. Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında ergenlerin sosyal medya bağımlılığı eğilimlerini değerlendirecek güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı ihtiyacına yanıt vermek üzere yapılmıştır.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Elde edilen skorlar, ergenlerin risk altında olup olmadığını belirlemede ve bağımlılık davranışlarını azaltmaya yönelik önleyici müdahale programlarının etkinliğini ölçmede kritik bilgiler sağlamaktadır.

Yapı

ESMBÖ, temelde “Sosyal Medya Bağımlılığı” psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle madde bağımlılığında görülen temel belirtilerin sosyal medya kullanımına uyarlanmasıyla tanımlanır. Bu belirtiler arasında sosyal medyayı bırakamama veya azaltamama, kullanım kesildiğinde yaşanan olumsuz duygusal durumlar (yoksunluk), giderek artan kullanım ihtiyacı (tolerans) ve bu kullanım nedeniyle okul, aile veya sosyal yaşamda meydana gelen işlevsellik kayıpları yer alır.

Ölçek, ergenlerin sosyal medya ile kurdukları ilişkinin patolojik boyutlarını, özellikle kompulsif kullanım, sanal dünya ile gerçek dünya arasındaki dengesizlik ve sosyal medyadan uzak kalma kaygısını değerlendiren maddelerden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlilik çalışmaları, geliştirme makalesinde detaylı olarak sunulmuştur. Geçerlilik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren temel psikometrik özelliktir. ESMBÖ’nün geçerliliği, büyük olasılıkla yapı geçerliliği (örneğin, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri) ve eş zamanlı geçerlilik yöntemleri kullanılarak incelenmiştir.

Araştırmacılar, faktör analizleri aracılığıyla ölçeğin teorik olarak beklenen boyutsal yapısını destekleyen kanıtlar sunmuşlardır. Bu, ölçeğin sosyal medya bağımlılığının farklı bileşenlerini tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir, ancak kaynak metinde bu detaylar belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Güvenilirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği’nin iç tutarlılığı, 2020 tarihli çalışmada oldukça yüksek bulunmuştur.

• İç Tutarlılık Katsayısı: Ölçeğin tümü için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0.869 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçek maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ve aynı yapıyı ölçme konusunda başarılı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sırasında faktör yapısının incelenmesi amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, 13 maddelik nihai formun tek bir boyutu mu yoksa sosyal medya bağımlılığının çeşitli alt boyutlarını mı temsil ettiğini belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında, maddelerin teorik yapıya uygunluğunu belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından elde edilen yapının örneklemde doğrulanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. Bu süreç, ölçeğin yapısal geçerliliğini destekleyen kanıtları ortaya koyar.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı örnekleme bağlı olarak genellikle ortaokul ve lise öğrencilerini kapsayan ergenlik dönemi (yaklaşık 12-18 yaş).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ergen öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır:

• Tamamen katılıyorum = 5

• Katılıyorum = 4

• Kararsızım = 3

• Katılmıyorum = 2

• Hiç Katılmıyorum = 1

Ölçek toplam 13 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Sosyal Medya Kullanımı, Bağımlılık Davranışları, Adolesan, Tarama Aracı, İç Tutarlılık, Ölçek Puanlaması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Dilek Orbatu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakta belirtilmemiştir, ancak sorumlu yazarın e-posta adresi mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmıştır ve genellikle akademik araştırma amaçlı kullanım için yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar (Dilek Orbatu) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: anadolupsikiyatri.net.

Kaynaklar

Orbatu,D.,Eliaçık,K.,Alagayut,D.,Hortu,H.,Demirçelik,Y.,Bolat,N.,Elmalı,F. ve Helvacı,M. (2020). Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21 (1), 56-61. doi: 10.5455/apd.77273

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ergenlerde-sosyal-medya-bagimlilik-olcegi-toad.pdf

Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak metinde yer almamaktadır.

(Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde sağlanmadığı için burada listelenmemiştir.)