Yeniden Gözden Geçirilmiş Fibromiyalji Etki Anketi (YFEA)- Türkçe Versiyonu

Özet

Yeniden Gözden Geçirilmiş Fibromiyalji Etki Anketi (YFEA), İngilizce aslı olan Revised Fibromyalgia Impact Questionnaire (R-FIQ) ölçeğinin Türkçe diline uyarlanması çalışmasıdır. Bu ölçek, fibromiyalji sendromunun hastaların günlük yaşamları üzerindeki kapsamlı etkisini ve hastalığın şiddetini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. YFEA, hem fiziksel işlevsellik kısıtlamalarını hem de ana fibromiyalji semptomlarını (ağrı, yorgunluk, uyku bozukluğu, tutukluk ve anksiyete/depresyon) değerlendiren çok boyutlu bir araçtır. Türkçe uyarlaması, ölçeğin kültürel geçerliliğini ve psikometrik özellikler açısından güvenilirliğini doğrulamıştır.

Ölçek, hastaların son yedi gün içindeki semptomlarını ve işlevsellik düzeylerini rapor etmelerine dayanır. Orijinal FIQ’nun getirdiği bazı metodolojik zorlukları aşmak üzere tasarlanan YFEA, daha net bir derecelendirme sistemi ve daha iyi bir faktör yapısı sunarak fibromiyalji hastalarının tedavisini ve takibini standardize etmeyi amaçlamaktadır. Ediz ve arkadaşları tarafından yapılan uyarlama çalışması, bu aracın Türk popülasyonunda klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Fibromiyalji, YFEA, R-FIQ, Türkçe Versiyon, Yaşam Kalitesi, Semptom Şiddeti, Ağrı, Psikometrik Özellikler, Uyarlama.

Yazarlar

Levent Ediz, Onur Hiz, Mehmet Toprak, Ilhan Tekeoglu, Serdar Ercan.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, fibromiyalji sendromunun (FM) hastaların yaşam kalitesi üzerindeki etkisini ve hastalığın fonksiyonel kısıtlılıklarını kapsamlı bir şekilde belirlemektir. YFEA, FM hastalarının semptom yükünü ve bu yükün günlük aktiviteler, iş performansı ve psikolojik iyilik hali üzerindeki yansımalarını standardize edilmiş bir biçimde ölçmeyi sağlar.

Ölçek, klinik uygulamada tedavi etkinliğini izlemek ve bilimsel araştırmalarda FM’nin farklı yönlerini değerlendirmek için kritik bir araç olarak hizmet eder. Özellikle, hastaların kendi bildirimlerine dayalı olarak ağrı, yorgunluk, uyku kalitesi ve bilişsel işlev bozukluğu gibi temel semptomların şiddetini nicel hale getirmeye odaklanmaktadır. Bu sayede, hastalığın uzunlamasına takibinde ve farklı müdahale yöntemlerinin karşılaştırılmasında objektif bir zemin oluşturulur.

Yapı (Konstrukt)

Yeniden Gözden Geçirilmiş Fibromiyalji Etki Anketi (YFEA), fibromiyalji sendromunun multidisipliner yapısını yansıtan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, genellikle üç temel alana ayrılan 11 madde içerir:

• İşlevsellik (Function): Hastanın günlük yaşam aktivitelerini (GYA) gerçekleştirme yeteneği üzerindeki kısıtlamalar.
• Genel Etki (Overall Impact): Hastanın genel olarak kendini nasıl hissettiği ve semptomların yaşamı üzerindeki genel yükü.
• Semptom Şiddeti (Symptom Severity): Ağrı, uyku kalitesi, yorgunluk, tutukluk, depresyon, anksiyete, hassasiyet ve bilişsel sorunlar gibi spesifik FM semptomlarının şiddeti.

YFEA’nın yapısal olarak güçlü yönü, hem objektif olarak değerlendirilebilecek işlevsellik alanlarını hem de subjektif olarak deneyimlenen semptom alanlarını birleştirmesidir. Bu kapsamlı yapı, klinisyenlere hastanın durumunun bütüncül bir resmini sunar ve tedaviyi spesifik ihtiyaçlara göre uyarlamayı mümkün kılar. Ölçek, FM’nin hem fiziksel hem de psikososyal sonuçlarını dikkate alarak hastalığın karmaşık etkisini başarılı bir şekilde yakalar.

Geçerlik

Ediz ve arkadaşları (2011) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve eşzamanlı geçerlik kanıtları değerlendirilmiştir. Yapılan analizler, YFEA’nın orijinal R-FIQ’nun teorik yapısını Türk kültürü ve dilinde de koruduğunu göstermiştir.

Geçerlik çalışmaları kapsamında, YFEA toplam puanlarının ve alt boyutlarının, SF-36 (Kısa Form-36) gibi yaşam kalitesi ölçekleri ve Görsel Analog Skala (VAS) ile ölçülen ağrı şiddeti gibi bilinen klinik ölçütlerle yüksek düzeyde korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir (Eşzamanlı Geçerlik). Bu korelasyonlar, YFEA’nın gerçekten fibromiyalji etkisini ölçtüğünü ve klinik olarak anlamlı sonuçlar ürettiğini desteklemektedir. Ölçeğin faktör yapısının doğrulanması, yapısal geçerliğin önemli bir kanıtını oluşturur.

Güvenirlik

Türkçe YFEA’nın güvenirlik analizleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık, Cronbach’s Alpha katsayısı ile değerlendirilmiş ve genel ölçek için kabul edilebilir düzeyin üzerinde değerler elde edilmiştir. Bu durum, ölçeği oluşturan maddelerin, ölçülmek istenen tek bir yapıya (Fibromiyalji Etkisi) hizmet ettiğini ve tutarlı sonuçlar ürettiğini belirtir.

Ek olarak, güvenirlik çalışmalarında test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağlama yeteneğini gösterir. Stabil bir klinik durumu olan hastalara belirli bir zaman aralığıyla uygulanan ölçek sonuçları arasında yüksek korelasyonun bulunması, YFEA’nın tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır. Bu da ölçeğin klinik takiplere uygun olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Yeniden Gözden Geçirilmiş Fibromiyalji Etki Anketi’nin (YFEA) Türkçe uyarlaması sırasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, orijinal R-FIQ’nun önerdiği faktör yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmeyi amaçlamıştır. Orijinal R-FIQ, genellikle Fiziksel İşlev, Genel Etki ve Semptom Şiddeti olmak üzere üç veya dört ana faktöre ayrılmaktadır.

DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, RMSEA, CFI, TLI) kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliliğini desteklemekte ve YFEA’nın Türk hastalarda fibromiyalji etkisini çok boyutlu yapısına uygun olarak ölçtüğünü doğrulamaktadır. Faktör yüklerinin güçlü olması, her bir maddenin ilgili faktöre anlamlı katkı sağladığını işaret etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire). Maddeler genellikle 0’dan 10’a kadar değişen Likert tipi derecelendirme veya basit evet/hayır yanıtları içerir.

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (Original R-FIQ)

Population Group: Yetişkin Klinik Popülasyon

Age Group: 18 yaş ve üzeri yetişkinler

Population Details: Fibromiyalji Sendromu (FM) tanısı almış hastalar.

Test Methodology: Hastanın son yedi gün içindeki semptom şiddeti ve işlevsellik kısıtlamaları baz alınarak yanıtlanan 11 maddelik bir ölçektir. Yüksek puanlar, fibromiyalji etkisinin daha şiddetli olduğunu gösterir.

Derecelendirme: Orijinal R-FIQ’da maddeler 0 (etki yok) ile 10 (maksimum etki) arasında puanlanır. Toplam puan, tüm maddelerin toplanmasıyla elde edilir ve 0 ile 110 arasında değişir.

Anahtar Kelimeler

Klinik Değerlendirme, Fonksiyonel Kısıtlama, Kronik Ağrı, Uyku Bozukluğu, Geçerlik, Güvenirlik, Tedavi Takibi, Romatoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Levent Ediz (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Türkçe versiyonun kullanım izni ve telif hakları, sorumlu yazar ve orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri tarafından belirlenmektedir. Akademik araştırmalar için genellikle izin alınması gerekmektedir. Türkçeye uyarlama çalışmasının yayın yılı 2011’dir. Ölçeğin ticari kullanımına ilişkin ücret bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Sorumlu yazar Levent Ediz’e ulaşım e-posta adresi: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir:
yeniden-gozden-gecirilmis-fibromiyalji-etki-anketi-yfea-turkce-versiyonu-toad.pdf

Referanslar

Orijinal uyarlama çalışması ve referans bilgisi aşağıdadır:

• Ediz, L., Hiz, O., Toprak, M., Tekeoglu, I., & Ercan, S. (2011). The validity and reliability of the Turkish version of the Revised Fibromyalgia Impact Questionnaire. Clinical Rheumatology, 30(3), 339-346. DOI: 10.1007/s10067-010-1546-8
• Bennett, R. M., Friend, R., Jones, J., Ward, R., Krupkin, K., Bush, D., & Deodhar, A. (2009). The Revised Fibromyalgia Impact Questionnaire (FIQR): a validation study. Clinical and Experimental Rheumatology, 27(4), 678-685. (Orijinal ölçek kaynağı)

Yeniden Gözden Geçirilmiş Fibromiyalji Etki Anketi (YFEA)- Türkçe Versiyonu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakkı kısıtlamaları nedeniyle bu akademik girişte doğrudan yayınlanmamaktadır. Maddeler, yalnızca ilgili referanslar aracılığıyla veya sorumlu yazardan izin alınarak temin edilebilir. Maddelerin içeriği, hastaların fiziksel işlevselliği, ağrı şiddeti, yorgunluk düzeyi, uyku kalitesi ve bilişsel işlev bozuklukları gibi fibromiyalji ile ilişkili temel semptomları 0-10 arası bir ölçekte değerlendirmesini istemektedir.