Erken Dönem Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği

Özet

Erken Dönem Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği (EDOSDÖ), çocukların erken gelişim dönemlerinde sergiledikleri olumlu sosyal davranışları sistematik olarak ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış (adaptasyon) bir psikometrik araçtır. Ölçek, Yardım Etme, Paylaşma ve Rahatlatma gibi temel prososyal eğilimleri değerlendiren toplam 10 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 4’lü Likert tipi bir sistem üzerinden yapılmaktadır. Yapılan uyarlama çalışması (2020), ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerlik ve güvenirlik kriterlerini başarıyla karşıladığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Olumlu sosyal davranış, sosyal davranış, uyarlama, erken dönem, psikometri, prososyal davranış, Likert tipi.

Yazarlar

Gülpembe Yüceol, B. Aytaç, Z. Uçanok.

Amaç

Erken Dönem Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği’nin temel amacı, çocukların erken gelişim dönemlerinde gözlemlenen olumlu sosyal davranışlarının sıklığını ve yoğunluğunu güvenilir bir şekilde tespit etmektir. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe konuşan popülasyonda da geçerliliğini ve güvenirliğini test etmek ve bu alandaki araştırmacılara standart bir ölçme aracı sunmaktır.

Ölçek, 10 maddelik kısa formatıyla erken çocukluk dönemindeki sosyal yeterlilik düzeylerini hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirme potansiyeli sunmaktadır. Bu sayede, çocukların sosyal-duygusal gelişimlerini destekleyici erken müdahale programlarının planlanmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojik literatürde Prososyal Davranış olarak da adlandırılan olumlu sosyal davranış yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin dışarıdan herhangi bir zorlama olmaksızın, başkalarına fayda sağlamak amacıyla gerçekleştirdiği gönüllü eylemleri kapsar.

EDOSDÖ, bu genel yapıyı üç temel alt boyutta incelemektedir: Yardım Etme (başkasının işini kolaylaştırma), Paylaşma (kişisel kaynakları başkalarıyla bölme) ve Rahatlatma (duygusal sıkıntı yaşayan bireylere destek olma). Ölçeğin çok boyutlu yapısı, erken dönem sosyal etkileşimlerin karmaşıklığını yakalamayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, özellikle ölçüt-bağıntılı geçerlik kanıtlarına odaklanılmıştır. Bu amaçla, Erken Dönem Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği’nin puanları, çocuklarda davranışsal ve duygusal zorlukları ölçen yaygın bir araç olan Güçler ve Güçlükler Anketi’nin (GGA) alt boyutları ile ilişkilendirilmiştir.

Yapılan korelasyon analizlerinde, EDOSDÖ’nün olumlu sosyal davranış alt boyutları ile GGA’nın ilgili alt boyutu arasında beklendik yönde (pozitif) anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca, GGA’nın davranış sorunları, dikkat eksikliği/aşırı hareketlilik, duygusal sorunlar ve akran sorunları gibi klinik olarak ilgili olumsuz boyutları ile EDOSDÖ arasında ters yönde (negatif) ilişkilerin tespit edilmesi, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı diğer davranışsal zorluklardan başarıyla ayırt edebildiğini ve yeterli ölçüt-bağıntılı geçerliğe sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Alt boyutlar bazında hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlık katsayıları sırasıyla .83, .77 ve .78 olarak raporlanmıştır. Bu katsayılar, psikometrik açıdan kabul edilebilir sınırların üzerinde olup, ölçeğin maddelerinin kendi alt boyutları içinde yüksek düzeyde tutarlılık gösterdiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla yapılan faktör analizleri, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutlu yapısını doğrulamıştır. Her ne kadar ölçek sadece 10 maddeden oluşsa da, bu maddeler Yardım Etme, Paylaşma ve Rahatlatma olmak üzere üç farklı ancak ilişkili faktör altında gruplanmıştır. Bu üç faktörlü yapı, erken dönem prososyal davranış yapısının çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme (Seçenekler genellikle “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a doğru sıralanır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Erken çocukluk dönemi (Öğretmen veya ebeveyn raporlamasına uygun)

Yaş Grubu: Erken çocukluk dönemi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı yaş aralığına bağlıdır.)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çocuklar üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Toplam 10 maddeden oluşur ve alt boyutlar bazında puanlama yapılır. Yüksek puanlar, ilgili alanda daha fazla olumlu sosyal davranış sergilendiğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alfa, Yardım Etme, Paylaşma, Rahatlatma, Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA), sosyal yeterlilik, adaptasyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gülpembe Yüceol (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

Sorumlu Yazar: Gülpembe Yüceol.

İletişim: Ölçeğin kullanımı ve izinleri ile ilgili yazışmalar sorumlu yazarın e-posta adresi üzerinden yapılmalıdır.

PDF Kaynağı: Ölçeğin tam metni ve uyarlama çalışmasına ait detaylı rapor aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir.

The original PDF can be downloaded here: erken-donem-olumlu-sosyal-davranis-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yüceol, G., Aytaç, B. ve Uçanok, Z. (2020). Erken Dönem Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği’nin Türkçeye uyarlaması ve psikometrik özellikleri. Nesne, 8(16), 82-94. DOI: 10.7816/nesne-08-16-06. Makaleye erişim: nesnedergisi.com

Erken Dönem Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplam 10 maddeden oluşmaktadır.

• Yardım Etme: Eşyaları taşımaya yardım eder (örn.tabak, sepet… )
• Paylaşma: Kendine ait eşyaları paylaşır
• Rahatlatma: Başkaları üzgün ya da mutsuz olduğunda onları rahatlatır