Çevrimiçi Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği

Özet

Çevrimiçi Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği, bireylerin çevrimiçi sosyal davranışlar bağlamında sergiledikleri yapıcı, destekleyici ve yardımsever eylemleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Gazanfer Anlı tarafından 2019 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel geçerliliğini ve psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde test etmeyi hedeflemiştir. Ölçek, özellikle sosyal medya platformları ve diğer dijital ortamlar üzerindeki olumlu sosyal davranışlar (örneğin, bilgi paylaşımı, duygusal destek sağlama, faydalı içerik üretme) alanında önemli bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği, Prososyal Davranış, Çevrimiçi Davranış, Sosyal Medya, Ölçek Uyarlama, Dijital Vatandaşlık.

Yazarlar

Gazanfer Anlı (Uyarlayan Yazar).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, internet kullanıcılarının dijital ortamlarda ne sıklıkla ve hangi yoğunlukta olumlu sosyal davranışlar sergilediğini tespit etmektir. Bu davranışlar, çevrimiçi topluluklara fayda sağlama, diğer kullanıcılara yardım etme ve pozitif etkileşimleri teşvik etme gibi boyutları kapsamaktadır. Uyarlama çalışması, bu yapının Türkiye bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, psikoloji, eğitim bilimleri ve iletişim alanlarında yapılan araştırmalara katkı sağlamak üzere tasarlanmıştır. Özellikle, siber zorbalık ve olumsuz çevrimiçi davranışların karşısında, olumlu ve yapıcı davranışların incelenmesine olanak tanır.

Yapı

Çevrimiçi Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği, bireylerin dijital ortamlarda başkalarına yardım etme, destekleme veya fayda sağlama eğilimlerini ifade eden prososyal davranış yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle altruizm (özgecilik) ve gönüllülük gibi kavramlarla yakından ilişkilidir, ancak dijital bağlamın kendine özgü dinamiklerini içerecek şekilde özelleştirilmiştir.

Ölçek, çevrimiçi ortamdaki yardımlaşma, bilgi paylaşımı ve duygusal destek gibi alt boyutları içerebilir. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe kültürüne uygunluğunu ve yapısal bütünlüğünü incelemiştir.

Geçerlik

Çevrimiçi Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasına yönelik geçerlik çalışmaları, Anlı (2019) tarafından titizlikle yürütülmüştür. Çalışmada, ölçeğin kavramsal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu belirlemek amacıyla genellikle uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmıştır.

Ölçeğin yapı geçerliği kanıtları ise genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak elde edilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu ve maddelerin ilgili faktörlere yeterli düzeyde yüklendiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir. Güvenirlik katsayıları, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu ve araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Anlı (2019) tarafından gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısını Türk kültüründe doğrulamayı amaçlamıştır. Genellikle ilk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu belirlemek için kullanılmış, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının yeterli uyum indekslerine sahip olup olmadığı kontrol edilmiştir.

Bu analizler, ölçeğin çevrimiçi ortamdaki olumlu sosyal davranış yapısını temsil eden belirgin ve ayrık faktörlere sahip olduğunu kanıtlamıştır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, maddelerin ilgili psikolojik yapıyı güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Tipik olarak “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a kadar uzanan bir derecelendirme kullanılır, ancak kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve Genç Yetişkinler (Özellikle çevrimiçi platformları aktif kullanan bireyler)

Yaş Grubu: 18 ve üzeri

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencisi örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report).

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Yardım, Dijital Davranış, İnternet Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Kastamonu Eğitim Dergisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarın ilgili akademik kurum adresi (Makalede belirtilen üniversite veya bölüm bilgisi üzerinden ulaşılabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Türkçe Uyarlama Yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanımlar için yazarın izni şarttır. İletişim bilgileri yukarıda belirtilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cevrimici-olumlu-sosyal-davranis-olcegi-toad.pdf

Uyarlama makalesine Dergipark üzerinden ulaşım sağlanabilir: dergipark.org.tr

Kaynaklar

1. Anlı, G. (2019). Çevrimiçi Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Kastamonu Education Journal, 27(6), 2641-2649. doi:10.24106/ kefdergi.3491

Çevrimiçi Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Ancak ölçek, bireylerin dijital platformlarda (sosyal medya, forumlar vb.) sergilediği yardım etme, bilgi paylaşma, destek olma ve pozitif geri bildirim sağlama gibi prososyal eylemleri değerlendiren bir dizi ifadeden oluşmaktadır. Maddeler, kullanıcıların bu davranışları ne sıklıkta gerçekleştirdiğini sormaktadır. Tam madde listesi için lütfen Anlı (2019) referanslı makaleye başvurunuz.