Sporda Olumlu Sosyal ve Antisosyal Davranış Ölçeği

Özet

Prosocial davranış ve Antisosyal davranış gibi spor bağlamında ortaya çıkan sosyal davranışları ölçmek amacıyla geliştirilen bu araç, orijinal İngilizce “Prosocial and Antisocial Behavior in Sport Scale (PABSS)” ölçeğinin Türkçe uyarlamasıdır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Gülfem Sezen Balçıkanlı tarafından 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek, sporcuların takım arkadaşlarına, rakiplerine ve yetkililere yönelik sergiledikleri olumlu (yardım etme, destekleme) ve olumsuz (zarar verme, kural ihlali) davranış eğilimlerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve spor ortamı için geçerli ve güvenilir bir psikometrik araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sporda Olumlu Sosyal Davranış, Sporda Antisosyal Davranış, PABSS, Türkçe Uyarlama, Spor Psikolojisi, Spor Ahlakı, Sporcu Davranışları

Yazarlar

Gülfem Sezen Balçıkanlı (Türkçe Uyarlaması)

[quads id=5]

Amaç

Sporda Olumlu Sosyal ve Antisosyal Davranış Ölçeği’nin temel amacı, sporcuların müsabaka ve antrenman ortamlarında sergiledikleri sosyal etkileşim biçimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle spor ortamında ahlaki davranışların ve sosyal normlara uyumun derecesini tespit etmek için tasarlanmıştır. Ölçek, sporcuların takım arkadaşlarına ve rakiplerine karşı gösterdikleri destekleyici, yardımcı, saldırgan veya kural dışı davranışları ayrı alt boyutlarda incelemeye olanak tanır.

Uyarlama çalışması, orijinal PABSS ölçeğinin Türk sporcu popülasyonunda da geçerliliğini ve güvenilirliğini kanıtlamak, böylece Türkiye’deki spor psikolojisi araştırmalarına standart bir ölçüm aracı kazandırmak amacıyla yapılmıştır.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, spor ortamında sergilenen sosyal davranışları temel olarak iki ana yapı altında inceler: Olumlu Sosyal Davranış (Prosocial Behavior) ve Antisosyal Davranış (Antisocial Behavior). Bu ana yapılar, davranışın yönlendirildiği hedefe göre alt boyutlara ayrılır. Olumlu sosyal davranışlar genellikle yardım etme, destekleme ve dürüst oyun (fair play) ilkelerine uyma eylemlerini kapsarken; antisosyal davranışlar saldırganlık, aldatma, kural ihlali ve rakibe veya takım arkadaşına zarar verme niyetini içeren eylemleri içerir.

Bu ölçek, spor etiği ve ahlaki gelişimin spor performansıyla nasıl ilişkilendiğini anlamak için kritik bir araçtır. Davranışlar genellikle takım arkadaşlarına yönelik olumlu/antisosyal davranışlar ve rakiplere yönelik olumlu/antisosyal davranışlar şeklinde ayrıştırılarak ölçülür.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu sırasında geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliğini test etmek için faktör analizlerini ve ölçüt bağımlı geçerliği incelemek için korelasyon analizlerini içerir. Orijinal PABSS ölçeğinin faktör yapısının (muhtemelen dört faktörlü bir yapı: takım arkadaşına olumlu, rakibe olumlu, takım arkadaşına antisosyal, rakibe antisosyal) Türk popülasyonunda da korunduğu varsayılmaktadır. Adaptasyon çalışmasında kullanılan örneklem üzerinde yapılan istatistiksel analizler, maddelerin ilgili alt boyutlara yeterli düzeyde yüklendiğini göstermiştir.

Güvenilirlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında ölçeğin güvenilirlik düzeyi iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile incelenmiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu göstermektedir. Balçıkanlı (2013) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin genel ve alt boyutlarının, kabul edilebilir düzeyin üzerinde güvenilirlik değerlerine sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin sporcuların sosyal davranışlarını tutarlı bir şekilde ölçebildiğini kanıtlar.

Faktör Analizi

Sporda Olumlu Sosyal ve Antisosyal Davranış Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon sürecinde, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen alt boyutlar altında gruplandığını ve orijinal ölçeğin faktör yapısını büyük ölçüde desteklediğini ortaya koymuştur. Bu faktör yapısı, sporcuların davranışlarını hedef (takım arkadaşı veya rakip) ve yön (olumlu veya antisosyal) temelinde ayrıştırmanın psikometrik olarak uygun olduğunu teyit eder.

Araç (Enstrüman)

Test Türü: Uyarlama

Format: Orijinal ölçek genellikle 5 veya 6 noktalı Likert tipi bir derecelendirme kullanır (Kaynak verisinde belirtilmediği için standart format varsayılmıştır).

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal PABSS)

Popülasyon Grubu: Sporcular ve sporla aktif olarak ilgilenen bireyler.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve yetişkin sporcular (Genellikle 14 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle farklı spor dallarından (bireysel ve takım sporları) amatör ve profesyonel sporcuları kapsar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) anketi.

Anahtar Kelimeler

PABSS, Spor Davranışı, Prosocial, Antisocial, Spor Etiği, Sosyal Biliş, Türkiye

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi (Yazarın 2013 yılındaki kurumsal bağlantısı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için orijinal yazarından (PABSS) ve uyarlamayı yapan Gülfem Sezen Balçıkanlı‘dan izin alınması önerilir. Ticari kullanım ücretleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: prosocial-and-antisocial-behavior-in-sport-scale-toad.pdf

Referanslar

Balcikanli, G. S. (2013). The Turkish adaptation of the Prosocial and Antisocial Behavior in Sport Scale (PABSS). International Journal of Humanities and Social Science, 3(18), 271-276.

[quads id=5]

Sporda Olumlu Sosyal ve Antisosyal Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak materyalde, Sporda Olumlu Sosyal ve Antisosyal Davranış Ölçeği’nin (PABSS) Türkçe uyarlamasına ait maddeler listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi için lütfen Balçıkanlı (2013) referansındaki orijinal yayın ile iletişime geçiniz.