Okul Öncesi Dönem Çocukları İçin Sosyal Bilgi İşleme Süreci Testi

Özet

Okul Öncesi Dönem Çocukları İçin Sosyal Bilgi İşleme Süreci Testi (SBİST), orijinal bir testin Türkçe’ye uyarlanması amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Fatma Betül Şenol ve Emine Nur Metin tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, okul öncesi dönem çocuklarının sosyal bilgi işleme süreci aşamalarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. Test, 54 maddeden oluşan ve üç faktörlü bir yapıya sahip olan bir ölçektir. Elde edilen psikometrik veriler, testin Türkiye bağlamında yüksek geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgi İşleme, Okul Öncesi Dönem, Sosyal Gelişim, Sosyal Yeterlilik, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Fatma Betül ŞENOL, Emine Nur METİN

Amaç

Bu testin temel amacı, okul öncesi dönem çocuklarının sosyal ortamlarda karşılaştıkları durumları nasıl algıladıklarını, yorumladıklarını ve tepki ürettiklerini değerlendiren Sosyal Bilgi İşleme Süreci modelini temel alarak, bu bilişsel süreçleri Türk kültürüne uyarlanmış bir araçla ölçmektir. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) Türk örnekleminde doğrulamayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle çocukların sosyal ipuçlarını yorumlama, alternatif tepkiler oluşturma ve uygun tepkiyi seçme aşamalarındaki yeterliliklerini tespit etmede araştırmacılara ve eğitimcilere yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

SBİST, çocuklarda sosyal yeterliliğin temelini oluşturan sosyal bilgi işleme modeline dayanmaktadır. Bu model, bireyin sosyal uyaranları algılama, zihinsel olarak temsil etme, yorumlama, olası tepkileri çeşitlendirme, en iyi tepkiyi seçme ve bu tepkiyi uygulama aşamalarını içerir.

Uyarlama çalışması sonucunda testin üç ana faktör altında toplandığı belirlenmiştir:

• Sosyal İpuçlarını Yorumlama
• Tepkilerin Çeşitlendirilmesi ve Yapılandırılması
• Tepki Kararı ve Değerlendirme

Geçerlik

Testin geçerlik çalışmaları, dil ve kapsam geçerliği analizleri üzerine yoğunlaşmıştır. Yapılan incelemeler neticesinde, testin Türk kültürüne ve diline uygunluğunun yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Kapsam geçerliği sonuçları, testteki 54 maddenin tamamının ölçülmek istenen yapıları temsil etmede yeterli olduğunu ve testin genel geçerliğinin yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin sosyal bilgi işleme sürecinin ilgili boyutlarını başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, KR-20 ve Cronbach Alfa yöntemleri kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar, testin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik katsayıları alt boyutlar bazında incelendiğinde:

• Sosyal İpuçlarını Yorumlama alt boyutu: 0,695
• Tepkilerin Çeşitlendirilmesi ve Yapılandırılması alt boyutu: 0,705
• Tepki Kararı ve Değerlendirme alt boyutu: 0,921

Ölçeğin bütününe ait güvenirlik katsayısı ise 0,923 olarak belirlenmiştir. Bu değerler, özellikle Tepki Kararı ve Değerlendirme alt boyutunun mükemmel, diğer alt boyutların ise kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

SBİST’nin yapısal bütünlüğünü incelemek amacıyla yapılan faktör analizi çalışmaları, ölçeğin 54 maddeden oluşan ve teorik beklentilerle uyumlu üç faktörlü bir yapı sergilediğini doğrulamıştır. Bu üç faktörlü yapı, sosyal bilgi işleme sürecinin temel aşamalarını temsil etmektedir.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 54 maddelik, üç faktörlü yapıya sahip Likert tipi (ya da ikili puanlama) test.

Derecelendirme: İkili puanlama sistemi (Doğru=1, Yanlış=0)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Hedef Kitle: Çocuklar

Yaş Grubu: Okul öncesi dönem çocukları (Genellikle 3-6 yaş)

Örneklem Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki okul öncesi dönem çocukları örnekleminde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Test, çocukların sosyal senaryolara verdikleri tepkileri değerlendirmeye yönelik maddelerden oluşmaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Fatma Betül ŞENOL

Yayın Yılı: 2019

İletişim: [email protected]

Testin tam metnine ve uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

okul-oncesi-donem-cocuklari-icin-sosyal-bilgi-isleme-sureci-testi-toad.pdf

Kaynaklar

Şenol, F. B. ve Metin, E. N. (2019). Okul öncesi dönem çocukları için sosyal bilgi işleme süreci testi: Türkçe’ye uyarlama geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Education Journal, 27(4), 1445-1456. doi: 10.24106/kefdergi.2829

Makalenin orijinal linki: kefdergi.kastamonu.edu.tr

Okul Öncesi Dönem Çocukları İçin Sosyal Bilgi İşleme Süreci Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddelerine yer verilmemiştir. Ancak ölçeğin 54 maddeden ve üç faktörlü bir yapıdan oluştuğu belirtilmiştir. Maddeler, sosyal senaryolar aracılığıyla çocukların sosyal bilgi işleme becerilerini ölçmeye yöneliktir.