Olumlu Sosyal Davranış Amaçları Ölçeği

Özet

Olumlu Sosyal Davranış Amaçları Ölçeği (OSDAÖ), orijinal adı Prosocial Behavioral Intentions Scale olan psikometrik bir aracın Türk kültürüne yönelik bir uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, bireylerin başkalarına yardım etme veya fayda sağlama yönündeki eğilimlerini ve niyetlerini sistematik olarak ölçmeyi amaçlar. Gazanfer Anlı tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Ölçek, temelde yatan farklı prosocial davranış amaçlarını ve motivasyonlarını belirlemeye odaklanmıştır. Bu araç, sosyal psikoloji ve gelişim psikolojisi alanlarında önemli bir ölçüm potansiyeline sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Olumlu sosyal davranış, prosocial davranış, sosyal amaçlar, psikolojik ölçek, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, niyet.

Yazarlar

Gazanfer Anlı

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin belirli bağlamlarda sergilemeye niyetli oldukları olumlu sosyal davranışların (prosocial davranışların) altında yatan motivasyonları ve amaçları sistematik olarak değerlendirmektir. Bu amaçlar, yardım etme, paylaşma veya destek olma gibi eylemlere yönelik kişisel eğilimleri yansıtır ve bireylerin sosyal çevreleriyle etkileşim stratejilerini anlamaya yardımcı olur.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının ve işlevselliğinin Türk kültürüne özgü dilsel ve kültürel bağlamda korunup korunmadığını test etmeyi amaçlamıştır. Bu sayede, Türk araştırmacılar için güvenilir ve kültüre uygun bir prosocial davranış niyetini ölçme aracı sağlanmıştır.

Yapı (Konstrukt)

Olumlu Sosyal Davranış Amaçları Ölçeği, bireyin başkalarına yönelik faydalı eylemlerde bulunma eğilimini temsil eden prosocial davranış niyeti yapısını ölçmektedir. Bu yapı, basit davranışsal eylemlerden ziyade, davranışa öncülük eden bilişsel ve motivasyonel hedefleri kapsamaktadır. Orijinal ölçek, genellikle özgecilik, duygusal tepki verme, itibar kazanma veya sosyal uyum gibi farklı alt boyutlar halinde prososyal amaçları ayrıştırır.

Ölçeğin çok boyutlu yapısı, bireylerin neden prosocial davranış sergilediklerine dair derinlemesine bilgi sunar. Bu yapı, kişinin empati düzeyi, sosyal normlara bağlılığı ve kişisel değer sistemleriyle yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Anlı (2019) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk popülasyonunda kuramsal yapıyı doğru ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yapı geçerliği değerlendirmeleri yapılmıştır. Bu süreçte genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçek maddelerinin beklenen faktör yapısıyla uyumu incelenmiştir.

Çalışma, ölçeğin Türkçe formunun yeterli düzeyde yapısal geçerlik sergilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, empati veya diğer sosyal davranış ölçütleriyle) ilişkisi incelenerek ölçüt bağıntılı geçerliği desteklenmiş olabilir. Bu değerlendirmeler, OSDAÖ’nün Türk kültüründe akademik araştırmalar için uygun bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm tutarlılığını ve kararlılığını sağlamak için gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayıları, özellikle Cronbach Alfa değeri hesaplanarak, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğü belirlenmiştir.

Yayınlanan makale, ölçeğin iç tutarlılık açısından kabul edilebilir veya yüksek düzeyde güvenirlik sergilediğini göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana bağlı kararlılığını değerlendirmek için test-tekrar test yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir. Bu sonuçlar, OSDAÖ’nün tekrarlanan ölçümlerde istikrarlı sonuçlar verdiğini işaret eder.

Faktör Analizi

Olumlu Sosyal Davranış Amaçları Ölçeği’nin psikometrik temellerini doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin orijinal teorik modelde öngörülen alt boyutlara (faktörlere) ayrılıp ayrılmadığını incelemiştir. Orijinal ölçek birden fazla prososyal motivasyonu temsil eden faktörlerden oluştuğu için, Türkçeye uyarlama sürecinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) merkezi bir rol oynamıştır.

DFA sonuçları, Türkçe ölçek yapısının kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstererek, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu ve prosocial davranış amaçlarının Türk örnekleminde de benzer şekilde yapılandığını kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptation), Öz Bildirim Ölçeği

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme formatı, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmelerini gerektirir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama versiyonu)

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: Genellikle 16 yaş ve üzeri (Ergenlik ve Yetişkinlik dönemi).

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisindeki katılımcılar üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup halinde uygulanabilen, kağıt-kalem veya dijital anket formatında.

Anahtar Kelimeler

Prosocial niyetler, sosyal psikoloji, psikometri, Likert tipi ölçek, geçerlik, faktör yapısı, Gazanfer Anlı, adaptasyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazanfer Anlı (Detaylı adres bilgisi kaynakta belirtilmemiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Gazanfer Anlı ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ücret: Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Akademik araştırmalar için genellikle izin talep etmek yeterlidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2019

Orijinal DOCX Kaynağı: Ölçeğin orijinal DOCX formatındaki formu buradan indirilebilir: olumlu-sosyal-davranis-amaclari-olcegi-toad.docx

Referanslar

• Anlı, G. (2019). Adaptation of the prosocial behavioral intentions scale for use with Turkish participants: Assessments of validity and reliability. Current psychology, 38(4), 950-958. doi: 10.1007/s12144-019-00277-y. Makaleye buradan erişilebilir: link.springer.com

Olumlu Sosyal Davranış Amaçları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam metnine erişim için yazarın makalesine veya sağlanan DOCX dosyasına başvurulması gerekmektedir.