Erkeklere İlişkin Çelişik Duygular Ölçeği

Özet

Erkeklere İlişkin Çelişik Duygular Ölçeği (EÇDÖ), bireylerin erkeklere karşı geliştirdikleri karmaşık ve çelişik tutumları ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, Nuray Sakallı-Uğurlu tarafından 2008 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü bağlamında incelenmesini ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanıma sunulmasını sağlamıştır. EÇDÖ, iki temel alt boyutta (Düşmanca ve Korumacı Tutumlar) erkeklere yönelik önyargıları değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Erkeklere İlişkin Çelişik Duygular Ölçeği, EÇDÖ, uyarlama, çelişik cinsiyetçilik, düşmanca tutumlar, korumacı tutumlar, sosyal psikoloji, tutum ölçeği.

Yazarlar

Nuray Sakallı-Uğurlu

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin erkeklere karşı sahip oldukları, aynı anda hem olumsuz hem de görünüşte olumlu öğeler barındıran çelişik tutumları bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Bu tutumlar genellikle toplumsal cinsiyet rolleri ve güç dinamikleri çerçevesinde ortaya çıkar.

Türkçe uyarlamasının spesifik amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu önemli ölçeğin, Türkiye’deki sosyal psikoloji ve toplumsal cinsiyet araştırmalarında güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamaktır. Ölçek, özellikle erkeklere yönelik cinsiyetçilik algısını ve bunun sonuçlarını incelemek isteyen araştırmacılar için tasarlanmıştır.

Yapı

Erkeklere İlişkin Çelişik Duygular Ölçeği (EÇDÖ), çelişik cinsiyetçilik teorisinden yola çıkarak, erkeklere yönelik tutumların iki ayrı ancak ilişkili boyutta var olduğunu kabul eden bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu iki boyut, bireyin erkeklere karşı beslediği karmaşık duygusal ve bilişsel tepkileri temsil eder.

Ölçek, toplamda 19 maddeden oluşan ve iki temel faktöre ayrılan bir yapı sergiler:

• Erkeklere İlişkin Düşmanca Tutumlar (EDT): Bu faktör, erkeklerin kadınlar üzerindeki baskınlığını, gücünü ve kontrolünü pekiştiren açıkça olumsuz ve eleştirel inançları içerir. EDT, erkeklere yönelik rekabetçi ve aşağılayıcı algıları yansıtır.
• Erkeklere İlişkin Korumacı Tutumlar (EKT): Bu faktör ise, görünüşte olumlu ve paternalistik olsa da, aslında erkeklerin üstünlüğünü ve kadınların belirli alanlarda onlara bağımlı olması gerektiğini ima eden inançları kapsar. EKT, erkeklerin “koruyucu” veya “sağlayıcı” rollere atfedilmesini içerir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, faktör analizleri ve alt boyutlar arası korelasyonlar aracılığıyla desteklenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin teorik olarak beklenen iki faktörlü yapısını doğrulamaktadır. Faktör yüklerinin güçlü olması, maddelerin ilgili yapıyı ölçmedeki etkinliğini göstermektedir.

Yapılan analizlerde, Erkeklere İlişkin Düşmanca Tutumlar (EDT) faktöründeki madde yüklemeleri 0.46 ile 0.72 arasında değişmektedir. Erkeklere İlişkin Korumacı Tutumlar (EKT) alt faktöründeki yüklemeler ise 0.48 ile 0.79 arasında yüksek düzeyde bulunmuştur. Bu yüklemeler, her iki alt boyutun da kendine özgü yapıları başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Ayrıca, EDT ve EKT alt boyutları arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki (r = 0.20, N = 836, p < 0.01) tespit edilmiştir. Bu bulgu, erkeklere yönelik çelişik tutumların tek boyutlu olmadığını ve düşmanca ile korumacı bileşenlerin bir arada bulunabileceğini desteklemektedir.

Güvenirlik

EÇDÖ’nün güvenirliği, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır.

• İç Tutarlılık: 19 maddelik ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı, 824 kişilik örneklemde 0.82 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçek, 21 günlük bir arayla aynı gruba (n = 110) tekrar uygulandığında, iki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı 0.80 (p < 0.01) olarak saptanmıştır. Bu yüksek korelasyon, EÇDÖ’nün kararlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Madde analizleri sonucunda, maddeler ile ölçeğin tümü arasındaki korelasyonlar 0.28 ile 0.56 arasında değişmektedir. Alt faktör bazında ise, maddeler ile her bir faktör toplamı arasındaki korelasyonlar; EDT için 0.38 ile 0.60, EKT için ise 0.41 ile 0.69 arasında güçlü korelasyonlar göstermiştir.

Faktör Analizi

Erkeklere İlişkin Çelişik Duygular Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması sürecinde gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin orijinal teorik yapısına uygun olarak iki temel faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, Erkeklere İlişkin Düşmanca Tutumlar (EDT) ve Erkeklere İlişkin Korumacı Tutumlar (EKT) olarak adlandırılmıştır.

Faktör analizi sonuçları, 10 maddeden oluşan EDT ve 9 maddeden oluşan EKT alt boyutlarının birbirinden ayrışmasına rağmen, aralarında pozitif yönde ilişki bulunmasıyla, bu tutumların çelişik bir yapının parçaları olduğunu desteklemektedir. Madde yükleri, her bir maddenin sadece kendi alt boyutuna yüksek oranda katkı sağladığını ve bu durumun ölçeğin yapısal saflığını koruduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Popülasyon

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinler)

Population Details: Geçerlik analizi için N=836, iç tutarlılık analizi için N=824 ve test-tekrar test güvenirliği için n=110 kişilik öğrenci ve yetişkin grupları kullanılmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 6’lı Likert derecelendirme formatında uygulanmaktadır. Yanıt seçenekleri, 1 (“tamamen karşıyım”) ile başlayıp, 6 (“tamamen katılıyorum”) ile sonlanmaktadır. Yüksek puanlar, ilgili tutum boyutunda yüksek çelişik duygulara işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sakallı-Uğurlu, psikoloji, sosyal psikoloji, psikometri, tutum ölçeği, test-tekrar test güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Psikoloji Bölümü (Uyarlama çalışması yapıldığı tarihte).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar (Nuray Sakallı-Uğurlu) ile doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. İletişim adresi: [email protected]

Kaynakça

Sakallı-Uğurlu, N. (2008). Erkeklere İlişkin Çelişik Duygular Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Türk Psikoloji Yazıları Dergisi, 11(21), 1-11.

Makalenin orijinal tam metnine şu bağlantıdan ulaşılabilir: turkpsikolojiyazilari.com

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı burada mevcuttur: erkeklere-iliskin-celisik-duygular-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Erkeklere İlişkin Çelişik Duygular Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 2 alt boyut ve 19 maddeden oluşmaktadır:

• Erkeklere İlişkin Düşmanca Tutumlar (EDT, 10m): Çoğu erkek kadınlar için eşitliği sözde savunur ama bir kadını kendilerine eşit olarak görmeyi kaldıramazlar.
• Erkeklere İlişkin Korumacı Tutumlar (EKT, 9m): Her kadının kendisini el üstünde tutacak bir erkeğe ihtiyacı vardır.