Çelişik Türcülük Ölçeği

Özet

Çelişik Türcülük Ölçeği, Berk Efe Altınal ve Gizem Tekdemir (2020) tarafından geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, bireylerin hayvanlara yönelik tutumlarını tek boyutlu bir ayrımcılık olarak değil, hem düşmanca hem de sözde koruyucu eğilimleri içeren karmaşık ve çelişik bir yapı olarak ele almaktadır. Bu ölçek, türcülük kavramının modern sosyal psikolojideki çelişik önyargı modellerine uygun olarak ölçülmesini sağlamaktadır.

15 maddeden oluşan ölçek, İnsan Üstünlüğü İnancı, Korumacı Türcülük ve Dilde Türcülük olmak üzere üç temel alt boyutu değerlendirmektedir. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılığa (Cronbach alfa = .90) sahiptir ve geçerlik çalışmaları, diğer sosyal baskınlık yönelimi ve türcülük ölçekleriyle güçlü korelasyonlar göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çelişik türcülük, türcülük, insan üstünlüğü, korumacı türcülük, dilde türcülük, psikometrik, ölçek geliştirme, hayvan hakları.

Yazarlar

Berk Efe Altınal, Gizem Tekdemir

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin hayvanlara yönelik sergilediği tutumların yapısını detaylıca incelemek ve bu tutumların yalnızca açık bir düşmanlık (insan üstünlüğü) içermediğini, aynı zamanda iyi niyetli ancak paternalist bir yaklaşım olan korumacı türcülük eğilimlerini de barındırdığını göstermektir. Bu yaklaşım, geleneksel ayrımcılık ölçümlerini aşarak, bireylerin hayvanların refahına dair çelişkili inançlarını nicel olarak saptamayı hedefler.

Ölçek, hayvanların kullanımına dair kültürel ve etik ikilemleri yansıtan tutumları ölçerek, özellikle endüstriyel tarım karşıtlığı ile “insancıl” hayvancılığı destekleme arasındaki ince çizgiyi belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, toplumsal düzeyde hayvan etiği tartışmalarının ve aktivizm çalışmalarının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Yapı

Çelişik Türcülük Ölçeği, sosyal psikolojideki çelişik tutumlar (ambivalent attitudes) kuramına dayanan çelişik türcülük yapısını ölçmektedir. Bu yapı, hem açıkça düşmanca (dominant) hem de yüzeysel olarak olumlu (paternalist) bileşenlerin bir arada bulunmasını ifade eder. Ölçek, bu karmaşık yapıyı üç farklı alt boyuta ayırarak analiz eder:

• İnsan Üstünlüğü İnancı: Bu boyut, insanların doğası gereği diğer tüm türlerden üstün olduğuna ve hayvanların temel varoluş amacının insanlara hizmet etmek olduğuna dair katı ve geleneksel inançları yansıtır.
• Korumacı Türcülük: Bu boyut, hayvanların kötü muamele görmesine karşı çıkarken, aynı zamanda hayvanların belirli koşullar altında (örneğin, küçük aile çiftliklerinde veya “iyi muamele” gördükleri yerlerde) kullanımını veya sömürüsünü destekleyen ılımlı tutumları ölçer. Bu, genellikle hayırsever bir önyargı olarak işler.
• Dilde Türcülük: Bu boyut, hayvan isimlerinin küçümseme, hakaret veya öfke ifadesi olarak kullanılması gibi, günlük dildeki sembolik ayrımcılık biçimlerini ve hayvanların aşağılanmasını ölçer.

Geçerlik

Çelişik Türcülük Ölçeği’nin geçerlik çalışması, beklenen teorik ilişkilerin incelenmesiyle gerçekleştirilmiştir. Ölçekten elde edilen puanların, yapı geçerliğini desteklemek amacıyla kullanılan diğer ölçeklerle pozitif korelasyon içinde olduğu tespit edilmiştir. Spesifik olarak:

• Yakınsak Geçerlik: Ölçek puanları, genel türcülük eğilimini ölçen başka bir ölçekten alınan puanlarla anlamlı ve pozitif bir korelasyon göstermiştir (r= .57; p<.01).
• İlişkili Yapılar: Ölçek puanları, bireylerin toplumsal hiyerarşileri ve eşitsizliği destekleme eğilimini ölçen Sosyal Baskınlık Yönelimi (SDY) ölçeği ile de orta düzeyde pozitif ilişki sergilemiştir (r=.50; p<.01). Bu, türler arası hiyerarşi inancının, genel baskınlık eğilimiyle ilişkili olduğunu doğrulamaktadır.

Ayrıca, ölçek puanlarının, vejetaryen, vegan ve et yiyenler gibi hayvan kullanımına dair farklı yaşam tarzlarını benimseyen gruplar arasında beklenen teorik dağılımı göstermesi, ölçeğin ayırt edici geçerliğini kanıtlayan önemli bulgular olarak değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Çelişik Türcülük Ölçeği’nin 15 maddelik nihai versiyonu, ᾳ=.90 gibi oldukça yüksek bir güvenilirlik puanına sahiptir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutların güvenilirlik analizleri şöyledir:

• Korumacı Türcülük: ᾳ=.90 (Çok yüksek güvenilirlik)
• Dilde Türcülük: ᾳ=.75 (Güvenilir aralıkta)
• İnsan Üstünlüğü İnancı: ᾳ=.73 (Güvenilir aralıkta)

Tüm alt boyutlar, kabul edilebilir güvenilirlik düzeylerinin üzerindedir; özellikle korumacı türcülük boyutu, mükemmel iç tutarlılık sergilemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, 15 maddenin temel bileşenler analizi sonucunda üç faktörlü bir yapıya ayrıldığı belirlenmiştir. Bu faktörler, ölçeğin kuramsal temelini oluşturan İnsan Üstünlüğü İnancı, Korumacı Türcülük ve Dilde Türcülük alt boyutlarına karşılık gelmektedir. Bu üç faktörlü yapı, çelişik türcülüğün çok boyutlu ve karmaşık doğasını ampirik olarak desteklemektedir. Analiz sonuçları, maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ve faktörlerin birbirinden ayrıştığını göstermiştir.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki yetişkin katılımcılarla yapılan bir çalışma sonucunda geliştirilmiş ve standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 7’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır. Yanıt seçenekleri 1 (Hiç katılmıyorum) ile 7 (Tamamen katılıyorum) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, sosyal baskınlık yönelimi, hayvan etiği, tutum, psikoloji, sosyal psikoloji, çelişik önyargı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Çelişik Türcülük Ölçeği, 2020 yılında yayımlanan akademik bir makale ile kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücret bilgileri hakkında sorumlu yazar Berk Efe Altınal ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Sorumlu yazarın e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Altınal, B. E., & Tekdemir, G. (2020). Çelişik Türcülük Ölçeği: Ölçek Geliştirme, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Nesne Dergisi, 8(18), 492-506. DOI: 10.7816/nesne-08-18-09

Ölçeğin tam metin makalesi ResearchGate üzerinden erişilebilir durumdadır: researchgate.net.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• celisik-turculuk-olcegi-toad.pdf
• celisik-turculuk-olcegi-toad.pdf

Çelişik Türcülük Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Hayvanların var olma sebebi insanlara hizmet etmektir
2. Hayvanlara endüstriyel çiftliklere kıyasla iyi davranılan küçük hayvancılık işletmelerini ve aile çiftliklerini desteklemeliyiz
3. Başkalarına kızdığımda kızgınlığımı ifade etmek için hayvanların isimlerini kullanmakta sakınca görmem