Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği

Özet

Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği (ÇDCÖ), Glick ve Fiske tarafından geliştirilen Çelişik Cinsiyetçilik Kuramı çerçevesinde, cinsiyetçilik kavramının hem olumsuz (düşmanca) hem de görünüşte olumlu (korumacı) bileşenlerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, geleneksel cinsiyetçilik anlayışının ötesine geçerek, kadınlara yönelik tutumların karmaşık ve ikircikli doğasını yakalar. Türkiye uyarlaması, ölçeğin iki temel alt boyutu olan Düşmanca Cinsiyetçilik ve Korumacı Cinsiyetçilik yapılarını koruduğunu göstermiştir. Ölçek, özellikle sosyal psikoloji ve cinsiyet çalışmaları alanlarında, toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin örtük ve açık tutumların belirlenmesinde kritik bir araç olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik, ÇDCÖ, Düşmanca Cinsiyetçilik, Korumacı Cinsiyetçilik, Toplumsal Cinsiyet, Tutum, Cinsiyet Rolleri, Türk Uyarlaması.

Yazarlar

Nuray Sakallı Uğurlu (Türkçe Uyarlama)

Amaç

Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kadınlara yönelik sergilediği ikili tutumları ölçmektir. Bu ikilik, kadınların statüsüne yönelik açıkça olumsuz ve düşmanca duygular ile kadınların erkekler tarafından korunması ve el üstünde tutulması gerektiğini savunan görünüşte olumlu fakat paternalist tutumları kapsamaktadır. Ölçek, bu iki boyutun, bireylerin cinsiyetçi ideolojilerini nasıl yapılandırdığını ortaya koymayı hedefler.

Yapı

Ölçek, sosyal psikoloji literatüründe önemli bir yere sahip olan Çelişik Cinsiyetçilik Kuramı’na dayanmaktadır. Bu kurama göre, cinsiyetçilik tek boyutlu bir nefret biçimi değil, iki birbiriyle ilişkili ancak farklı bileşenden oluşan karmaşık bir yapıdır:

• Düşmanca Cinsiyetçilik (Hostile Sexism): Kadınların erkek gücünü ele geçirmeye çalıştığına, haklarını abarttığına veya erkekleri manipüle ettiğine dair açıkça olumsuz inançları ve düşmanca tutumları içerir.
• Korumacı Cinsiyetçilik (Benevolent Sexism): Kadınların saf, sıcak, narin ve erkekler tarafından korunmaya muhtaç olduğuna dair paternalist inançları içerir. Bu boyut, yüzeyde olumlu görünse de, kadınları geleneksel ve bağımlı rollerle sınırlayarak eşitliği engellemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizler, ölçeğin psikometrik özelliklerinin tatmin edici düzeyde olduğunu göstermiştir. Yapılan faktör analizi sonuçları, özdeğeri 1.0’den büyük 4 faktörün varlığını ortaya koymuştur. Bu dört faktör yapısı, ölçekteki toplam varyansın % 51.07’sini açıklamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısına uygun olarak, orijinal ölçeğin iki temel alt boyutunu ölçtüğünü destekler niteliktedir, ancak faktör sayısındaki farklılık, kültürel adaptasyonun etkileşimini de işaret etmektedir.

Güvenirlik

Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermektedir. Bu araştırmada, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (CRKÖ’nün Cronbach alfa değeri) .82 olarak bulunmuştur. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını veya içsel tutarlılığını destekleyen iki yarım güvenirlik katsayısı (n = 107 örneklem grubu için) .73 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlaması için gerçekleştirilen varimaks rotasyonlu faktör analizi, ölçeğin altında yatan yapısal bileşenleri belirlemiştir. Analiz sonucunda, özdeğeri 1.0’dan büyük olan dört faktörün bulunduğu tespit edilmiştir. Bu dört faktörün varyans açıklama oranı %51.07’dir. Orijinal kuramsal model iki boyutu öngörmesine rağmen, uyarlama çalışmasında elde edilen dört faktörlü yapı, maddelerin kültürel bağlamda farklı yüklenimlerini yansıtarak, ölçeğin geçerliğinin Türkiye örnekleminde karmaşık bir yapıda olduğunu göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle Üniversite Öğrencileri veya Yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada (Sakallı-Uğurlu, 2002) örneklem detayları makalede yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

Cinsiyetçilik, Sosyal Psikoloji, Cronbach Alfa, Paternalizm, İkili Cinsiyetçilik, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nuray Sakallı Uğurlu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Psikoloji Bölümü (Tahmini)

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal adaptasyon çalışması 2002 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Yazarın iletişim bilgisi yukarıda sağlanmıştır. Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: celisik-duygulu-cinsiyetcilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ölçeğin Türkçe uyarlamasına dair temel referans aşağıdadır. Makalenin tam metnine aşağıdaki linkten ulaşılabilir: turkpsikolojiyazilari.com

• Sakallı-Uğurlu, N. (2002). Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk psikoloji dergisi, 17(49), 47-58.

[quads id=5]

Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği Maddeleri

Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği, toplam 22 maddeden oluşmakta ve 6’lı Likert tipi (1= tamamen karşıyım – 6= tamamen katılıyorum) derecelendirme ile yanıtlanmaktadır. Ölçek iki temel alt boyuta ayrılmaktadır:

• Düşmanca Cinsiyetçilik (11 madde):

  Örnek Madde: Kadınlar işyerlerindeki problemleri abartmaktadır.

• Korumacı Cinsiyetçilik (11 madde):

  Örnek Madde: Kadınlar erkekler tarafından el üstünde tutulmalı ve korunmalıdır.