Ergenlik Dönemi Okuma Tutumu Ölçeği

Özet

Ergenlik Dönemi Okuma Tutumu Ölçeği (EDOTÖ), ergenlerin okumaya yönelik tutumlarını değerlendirmek amacıyla uyarlanmış 15 maddelik, dört faktörlü bir ölçme aracıdır. Ölçek, özellikle okuma materyalinin türüne ve ortamına (akademik veya serbest zaman; dijital veya kağıt) bağlı olarak gelişen tutumları ayrı ayrı ölçmeyi hedeflemektedir. Orijinal ölçeğin Türkçeye uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda dört boyutlu yapının kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Okuma tutumu, ergenlik, dijital okuma, kağıt tabanlı okuma, uyarlama, psikometrik, doğrulayıcı faktör analizi.

Yazarlar

Muhammet Baştuğ, H. K. Keskin

Amaç

Ergenlik Dönemi Okuma Tutumu Ölçeği’nin temel amacı, ergenlerin okuma etkinliklerine karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri, özellikle okuma ortamındaki değişimleri göz önünde bulundurarak sistematik bir şekilde ölçmektir. Geleneksel okuma tutumu ölçeklerinin aksine, bu ölçek, okumanın hem akademik hem de serbest zaman bağlamlarında, dijital ve kağıt tabanlı formatlarda nasıl algılandığını tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu sınayarak, Türkiye’deki araştırmacılar ve eğitimciler için ergenlerin okuma alışkanlıklarını derinlemesine anlamalarına olanak tanıyan geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, okuma tutumunu çok boyutlu bir yapı olarak ele alır ve toplamda 15 maddeden oluşur. Bu maddeler, ergenlerin okuma materyallerine ve okuma amaçlarına yönelik dört ayrı alt boyutta toplanmaktadır. Bu alt boyutlar, okuma eyleminin amacını (Serbest/Akademik) ve kullanılan ortamı (Dijital/Kağıt) dikkate alarak oluşturulmuştur.

Ölçeğin ölçtüğü dört temel alt boyut şunlardır:

• Serbest Dijital: Ergenin kişisel zevk için dijital ortamda (tablet, telefon, bilgisayar vb.) okumaya yönelik tutumu.
• Serbest Kağıt: Ergenin kişisel zevk için kağıt tabanlı materyalleri (kitap, dergi vb.) okumaya yönelik tutumu.
• Akademik Kağıt: Ergenin okul veya ders amaçlı kağıt tabanlı materyalleri okumaya yönelik tutumu.
• Akademik Dijital: Ergenin okul veya ders amaçlı dijital ortamda okumaya yönelik tutumu.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının teorik beklentilerle ve orijinal ölçeğin yapısıyla uyumlu olduğunu göstermiştir.

Elde edilen uyum indeksi değerleri, ölçeğin Türkçeye uyarlanmış formunun kabul edilebilir düzeyde iyi bir model uyumuna sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Bu değerler şöyledir: χ² = 103.46, serbestlik derecesi (sd) = 84. Özellikle RMSEA değeri (.018) mükemmel uyumu işaret ederken, diğer uyum indeksleri de yüksek değerler almıştır: NFI = .97, CFI = .99, AGFI = .96, GFI = .97 ve S-RMR = .039. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Dört alt boyutun her biri için ayrı ayrı iç tutarlılık düzeyleri incelenmiş ve genel ölçek güvenirlik değeri de rapor edilmiştir.

Alt boyutlara ait güvenirlik değerleri, farklı faktörler arasında kabul edilebilir düzeyde değişiklik göstermektedir. Birinci faktörün güvenirlik katsayısı (α) .802 olarak bulunmuş olup, madde yük değerleri .807 ile .858 aralığındadır. İkinci faktörün güvenirlik katsayısı α=.690 (yük aralığı: .593–.756), üçüncü faktörün α=.623 (yük aralığı: .591–.730) ve dördüncü faktörün α=.606 (yük aralığı: .485–.739) olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin tamamı için hesaplanan genel iç tutarlılık katsayısı ise α=.691’dir. Bu değerler, ölçeğin genel olarak yeterli düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik yapısını incelemek için kullanılan faktör analizi, dört faktörlü modelin veri ile uyumlu olduğunu doğrulamıştır. Bu dört faktör, okuma tutumunun hem içeriğe (akademik/serbest) hem de ortama (dijital/kağıt) göre ayrışan modern yapısını temsil etmektedir.

Faktör yükleri incelendiğinde, birinci faktördeki maddelerin yük değerlerinin diğer faktörlere göre daha yüksek olduğu görülmektedir (.807-.858). Bu, birinci faktörün (muhtemelen Serbest Dijital veya Serbest Kağıt) en güçlü ve en tutarlı alt boyut olduğunu işaret etmektedir. Dördüncü faktördeki yük değerlerinin ise nispeten daha düşük (.485-.739) olması, bu alt boyutun diğerlerine göre daha az iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermekle birlikte, psikometrik açıdan kabul edilebilir sınırlar içerisindedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Psikometrik Tutum Ölçeği)

Format: Yazılı Anket (Kağıt veya Dijital Uygulama Mümkün)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Ergenler

Yaş Grubu: Ergenlik Dönemindeki Bireyler (Genellikle Ortaokul ve Lise Öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, ergenlik dönemindeki öğrencilerden oluşan örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek 15 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 6’lı Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılmaktadır (1 = çok kötü – 6 = çok iyi).

Anahtar Kelimeler

Okuma alışkanlıkları, Likert ölçeği, psikoloji, eğitim, bilişim, öğrenme, güvenirlik katsayısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Sorumlu Yazar: Muhammet Baştuğ

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Baştuğ ve Keskin tarafından 2013 yılında Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar Muhammet Baştuğ ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve uyarlama çalışmasının detayları, Electronic Turkish Studies dergisinde yayımlanmıştır. Çalışmanın tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişim sağlanabilmektedir: turkishstudies.net.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ergenlik-donemi-okuma-tutumu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Baştuğ, M. ve Keskin, H. K. (2013). Ergenlik Dönemi Okuma Tutumu Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması. Electronic Turkish Studies, 8(4), 295-311.

Ergenlik Dönemi Okuma Tutumu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

15 madde ve 4 alt boyut

• Serbest Dijital
• Serbest Kağıt
• Akademik Kağıt
• Akademik Dijital