Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu (SMBÖ-KF)

Özet

Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu (SMBÖ-KF), ergen popülasyonunda sosyal medya bağımlılığı düzeyini hızlı ve etkili bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. İbrahim Taş tarafından 2017 yılında Türkçe literatüre kazandırılan bu ölçek, orijinal sosyal medya bağımlılığı ölçeğinin kısaltılmış ve uyarlanmış halidir.

Dokuz (9) maddeden ve tek boyuttan oluşan SMBÖ-KF, ergenlerin sosyal medyayı kullanma biçimlerindeki aşırıya kaçma, yoksunluk ve olumsuz duygusal tepkiler gibi bağımlılık belirtilerini değerlendirir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türk ergen popülasyonunda kullanıma uygun, kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa ve sağlam bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal medya bağımlılığı, Ergen, Kısa Form, Psikometri, Uyarlama, Bağımlılık Ölçeği, İbrahim Taş, Teknoloji Bağımlılığı.

Yazarlar

İbrahim Taş

Amaç

Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu (SMBÖ-KF)’nun temel amacı, ergen bireylerin sosyal medya kullanımının potansiyel olarak bağımlılık yapıcı niteliklerini tespit etmek ve bu bağımlılık düzeylerini hızlı bir şekilde ölçmektir. Kısa formun geliştirilmesi, uzun ölçeklerin zaman kısıtlaması olan araştırma ortamlarında veya klinik ön tarama süreçlerinde kullanımını kolaylaştırmayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle sosyal medya kullanımı ile ilgili kontrol kaybı, artan tolerans ihtiyacı, yoksunluk belirtileri ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etme gibi bağımlılık kriterlerini değerlendirerek, risk altındaki ergenlerin belirlenmesine önemli katkılar sağlamaktadır.

Yapı

SMBÖ-KF, sosyal medya bağımlılığı yapısını tek boyutlu (unidimensional) bir yapı olarak ele almaktadır. Bu tek boyut, ergenlerin sosyal medya ile ilişkilerinde sergiledikleri genel bağımlılık eğilimini temsil etmektedir.

Ölçek toplamda 9 madde içermekte olup, bu maddeler sosyal medya kullanımının bireyin günlük yaşamı, duygusal durumu ve zaman yönetimi üzerindeki olumsuz etkilerine odaklanmaktadır. Tek boyutlu yapının elde edilmesi, ölçeğin pratik uygulamalarda ve araştırmalarda kolay yorumlanabilirliğini artırmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği (Construct Validity), faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Örneklemin faktör analizi için uygunluğunu değerlendirmek üzere yapılan Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi sonucunda .84 değeri elde edilmiştir. Bu değer, verilerin faktör analizi için iyi düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılımdan geldiğini ve faktör analizi için genel uygunluğunu test eden Bartlett Küresellik Testi sonucu da istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (x² = 587.545; p<.000). Bu sonuçlar, veri setinin yapısal geçerlik analizleri için sağlam bir temel oluşturduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

SMBÖ-KF’nin iç tutarlılık güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı .76 olarak rapor edilmiştir.

Bu değer, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir bir güvenirlik düzeyi olarak değerlendirilmektedir ve ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede tutarlı olduğunu göstermektedir. Bu yüksek iç tutarlılık, kısa formun güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan faktör analizi, herhangi bir döndürme işlemi uygulanmaksızın gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda, toplam varyansın %35’ini açıklayan net bir tek faktörlü yapı elde edilmiştir.

Bu tek faktörlü çözüm, 9 maddenin tamamının sosyal medya bağımlılığı olarak adlandırılan temel yapı altında toplandığını göstermektedir. %35 varyans açıklama oranı, kısa form bir ölçek için yeterli kabul edilmekte olup, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 9 maddelik, tek boyutlu kısa form.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak lise veya ortaokul öğrencileri hedeflenmiştir).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ergen örneklem grubu üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Derecelendirme “Evet-Hayır” şeklinde ikili (dichotomous) yanıt formatındadır.

Anahtar Kelimeler

KMO, Bartlett Testi, Cronbach Alfa, Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying, Tek Boyut, 9 Madde, Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi bilgisi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik kullanım için genellikle yazara e-posta yoluyla ulaşılması gerekmektedir. Ticari kullanım için özel izinler gerekebilir.

Önemli Not: Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir. The original PDF can be downloaded here: ergenler-icin-sosyal-medya-bagimliligi-olcegi-kisa-formu-smbo-kf-toad.pdf

Referanslar

• Taş, İ. (2017). Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formunun (SMBÖ-KF) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying, 4(1), 27-40.

Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu (SMBÖ-KF) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek tek boyut ve 9 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme “Evet-Hayır” şeklindedir.

• Sürekli olarak, sosyal medyada daha fazla zaman geçirmek istediğiniz için kendinizi mutsuz hissettiniz mi?

• Diğer maddeler kaynakta tam olarak verilmemiştir.