Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (BSMBÖ), sosyal medya kullanımının potansiyel olarak bağımlılık yapıcı özelliklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması İbrahim Demirci (2019) tarafından gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründeki geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi, ayrıca sosyal medya bağımlılığı belirtileri ile depresyon ve anksiyete belirtileri arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Ölçek, sosyal medya bağımlılığının temel bileşenlerini temsil eden 6 maddeden ve tek bir boyuttan oluşmaktadır. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, tek boyutlu yapının kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. BSMBÖ, klinik ve araştırma ortamlarında sosyal medya bağımlılığı riskini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal medya bağımlılığı, Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, psikometrik uyarlama, güvenirlik, geçerlik, faktör analizi, depresyon, anksiyete.

Yazarlar

İbrahim Demirci

Amaç

Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal medya kullanımının, bağımlılık davranışı sergileyip sergilemediğini veya bu yönde bir risk taşıyıp taşımadığını değerlendirmektir. Ölçek, sosyal medya bağımlılığının temel altı bileşenini (belirginlik, ruh hali değişikliği, tolerans, yoksunluk, çatışma ve nüksetme) ölçerek, bağımlılık düzeyini nicel olarak belirlemeyi hedefler.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk popülasyonunda test etmek, yapısal geçerliğini Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile kanıtlamak ve bağımlılık düzeyinin ruh sağlığı değişkenleri (depresyon ve anksiyete) ile olan korelasyonlarını incelemektir.

Yapı

Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, sosyal medya bağımlılığını tek boyutlu bir yapı olarak ele alır. Bu tek boyutlu yapı, behavioral bağımlılıkların (davranışsal bağımlılıklar) temel bileşenlerine dayanır. Bu bileşenler, bireyin sosyal medyayı aşırı ve kontrolsüz kullanma eğilimini, bu kullanımın günlük işlevselliği üzerindeki olumsuz etkilerini ve kullanım kesildiğinde ortaya çıkan olumsuz duygusal durumları kapsar.

• Belirginlik (Salience): Bireyin sosyal medyayı düşünmeye aşırı zaman ayırması.
• Ruh Hali Değişikliği (Mood Modification): Sosyal medyayı olumsuz duygulardan kaçmak veya ruh halini iyileştirmek için kullanmak.
• Tolerans: İstenen etkiyi elde etmek için giderek daha fazla sosyal medya kullanma ihtiyacı.
• Yoksunluk (Withdrawal): Kullanım kesildiğinde huzursuzluk veya rahatsızlık hissetme.
• Çatışma (Conflict): Sosyal medya kullanımının diğer önemli yaşam alanlarıyla (iş, okul, ilişkiler) çatışması.
• Nüksetme (Relapse): Kullanımı azaltma girişimlerinin başarısız olması.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile değerlendirilmiştir. Tek boyutlu ölçüm modelinin uyum indeksleri kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Elde edilen istatistikler şunlardır: χ2=11.98, serbestlik derecesi (df)=9, p=0.214. Bu sonuç, modelin veriye mükemmel bir uyum sağladığını göstermektedir (p > 0.05 olduğu için modelin reddedilmediği anlaşılmaktadır).

Diğer uyum indeksleri de modelin güçlü olduğunu desteklemiştir: Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) 0.99, Tucker-Lewis İndeksi (TLI) 0.98, Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) 0.039 ve Yaklaşık Kök Ortalama Kare Hata (RMSEA) 0.046 olarak rapor edilmiştir. Ölçeğin maddelerinin faktör yükleri 0.48 ile 0.89 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ölçülen yapıyı temsil etmede yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği göstermiştir. Ölçeğin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı genel olarak 0.83 olarak hesaplanmıştır.

Farklı örneklemlerde elde edilen iç tutarlılık katsayıları şöyledir: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) örnekleminde 0.83, DFA örnekleminde 0.82, ölçüt bağıntılı geçerlilik örnekleminde 0.82 ve çalışan örnekleminde 0.80. Düzeltilmiş madde toplam puan korelasyonları 0.42 ile 0.80 arasında değişmiş olup, tüm çalışma gruplarında bu korelasyonların 0.30’un üzerinde olması, maddelerin ölçeğin genel puanına anlamlı katkı sağladığını göstermektedir. Üç hafta arayla 51 katılımcıya uygulanan test-tekrar test güvenilirlik katsayısı ise 0.83 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, 6 maddeden ve tek bir boyuttan oluşmaktadır. Uyarlama çalışmasında hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin tek bir faktör altında toplandığını doğrulamıştır. Ardından uygulanan DFA, bu tek boyutlu yapının verilerle iyi bir uyum sergilediğini istatistiksel olarak kanıtlamıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısını koruduğunu ve sosyal medya bağımlılığı yapısını tekil, güçlü bir bileşen olarak ölçtüğünü göstermektedir. Uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırların içinde yer alması, ölçeğin teorik yapısının Türkçe popülasyonunda geçerli olduğunu desteklemektedir.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Orijinal ölçeğin Türkçeye uyarlanması)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Language Available: Türkçe (Orijinal: İngilizce veya Norveççe)

Population Group: Yetişkinler ve Genç Yetişkinler

Age Group: 18 yaş ve üstü (Genellikle üniversite öğrencileri üzerinde çalışılmıştır)

Population Details: Üniversite öğrencileri ve çalışan yetişkinler dahil olmak üzere çeşitli örneklemler.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= çok nadir – 5= çok sık). Toplam puan, bağımlılık düzeyini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal medya, bağımlılık, psikometri, uyarlama, Likert ölçeği, test-tekrar test, madde analizi, İbrahim Demirci.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynaklarda ORCID bilgisi bulunmamaktadır.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İbrahim Demirci (Sinop Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Sinop, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım koşulları yazarın inisiyatifindedir.

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır.

Ek Bilgiler: Ölçeğin araştırma makalesi ResearchGate üzerinden erişilebilir durumdadır: researchgate.net

Ayrıca, çalışmanın orijinal PDF ve DOC dosyalarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilir:

• Orijinal PDF dosyası: bergen-sosyal-medya-bagimliligi-olcegi-toad.pdf
• Orijinal DOC dosyası: bergen-sosyal-medya-bagimliligi-olcegi-toad.doc

Kaynaklar

1. Demirci, İ. (2019). Bergen sosyal medya bağımlılığı ölçeğinin Türkçeye uyarlanması, depresyon ve anksiyete belirtileriyle ilişkisinin değerlendirilmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(1), 15-22. DOI: http://dx.doi.org/10.5455/apd.41585

Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin 6 madde ve tek boyuttan oluştuğu belirtilmiştir. Ancak, ölçek maddelerinin metinleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanır:

• 1 = Çok Nadir
• 2 = Nadir
• 3 = Bazen
• 4 = Sık
• 5 = Çok Sık

Ölçekteki 6 madde, sosyal medyaya yönelik aşırı meşguliyet, tolerans, yoksunluk, nüksetme, ruh hali değişikliği ve çatışma gibi bağımlılık belirtilerini ölçmektedir.