Akıllı Telefon Bağımlılığı- Kısa Form (Ergenler için)

Özet

Akıllı Telefon Bağımlılığı- Kısa Form (Ergenler için), ergen popülasyonunda görülen akıllı telefon bağımlılığı düzeyini hızlı ve etkin bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu form, orijinal ölçeğin kısa versiyonunun Türk kültürüne uyarlama çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Ölçek, problem odaklı kullanım, aşırı meşguliyet ve kullanımın neden olduğu işlevsel bozukluk gibi bağımlılık belirtilerini değerlendirir.

Mehmet Şata ve Fatih Karip tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, aracın Türkiye’deki ergenler üzerinde geçerli ve güvenilir sonuçlar verdiğini göstermeyi amaçlamıştır. Kısa form olması nedeniyle, özellikle büyük örneklemli araştırmalarda ve klinik tarama süreçlerinde zaman tasarrufu sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akıllı telefon bağımlılığı, kısa form, ergenler, psikoloji, uyarlama, psikometrik, davranışsal bağımlılık.

Yazarlar

Mehmet Şata, Fatih Karip

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği’nin (ASBÖ) kısa versiyonunu Türk kültürüne adapte etmek ve bu kısa formun Türk ergen popülasyonu için geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmaktır. Kısa form, araştırmacılara ve klinisyenlere, ergenlerdeki sorunlu akıllı telefon kullanımını hızlıca tespit edebilecekleri, kültürel açıdan uygun ve ekonomik bir araç sağlamayı hedefler.

Uyarlama süreci, orijinal ölçekteki maddelerin anlam bütünlüğünü korurken, dilsel ve kültürel eşdeğerliğini sağlamayı amaçlamıştır. Nihayetinde, ölçek akıllı telefon bağımlılığı riskini belirleme ve müdahale programlarının etkinliğini ölçme potansiyeli taşımaktadır.

Yapı

Akıllı Telefon Bağımlılığı- Kısa Form (Ergenler için), genellikle davranışsal bağımlılıkların temel bileşenlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Ölçülen psikolojik yapı, bireyin akıllı telefon kullanımını kontrol edememesi ve bu kullanımın günlük hayatında olumsuz sonuçlar doğurmasına rağmen devam etmesi durumudur. Bu yapı, genellikle aşağıdaki temel boyutları içerir:

• Tolerans: İstenen etkiyi elde etmek için giderek daha fazla akıllı telefon kullanma ihtiyacı.
• Geri Çekilme (Yoksunluk): Akıllı telefonun kullanılamadığı durumlarda yaşanan huzursuzluk, kaygı veya sinirlilik.
• Siber İlişkiler: Yüz yüze sosyal etkileşimler yerine sanal etkileşimleri tercih etme.
• Günlük Yaşamda Bozulma: Akademik, mesleki veya sosyal işlevsellikte yaşanan düşüşler.
• Aşırı Kullanım: Başlangıçta hedeflenenden daha uzun süre cihazı kullanma.

Ölçek, bu boyutları kapsayan maddeler aracılığıyla problematik akıllı telefon kullanımı spektrumundaki bireyleri ayırt etmeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Şata ve Karip (2017) tarafından yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini inceleyen kapsamlı analizler içermektedir. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Yapı Geçerliği: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığı incelenmiştir. Bu analizler, kısa formun orijinal ölçekteki faktör yapısını koruduğunu göstermeyi amaçlar.
• Ölçüt Geçerliği: Ölçeğin puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçütlerle (örneğin, kaygı, depresyon, internet bağımlılığı ölçekleri) korelasyonu incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, yakınsak geçerliğe işaret eder.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, Akıllı Telefon Bağımlılığı- Kısa Form’un Türk ergenler popülasyonu için yeterli düzeyde geçerlik kanıtına sahip olduğunu desteklemektedir. Daha detaylı geçerlik katsayıları için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir. Orijinal makale, Cumhuriyet International Journal of Education dergisinde yayımlanmıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, 2017 uyarlama çalışması ölçeğin iç tutarlılığını ve stabilitesini incelemiştir. Güvenirlik analizleri genellikle şunları kapsar:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösteren Cronbach’s Alpha (Alfa) katsayısı hesaplanmıştır. Kısa formlar için genellikle yüksek iç tutarlılık beklenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı ne kadar kararlı olduğunu belirlemek için belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) aynı deneklere tekrar uygulanması ve puanlar arasındaki korelasyonun hesaplanması.

Bu psikometrik analizler, kısa formun ergenlerde güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamıştır. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçekten elde edilen puanların tutarlı ve hatasız olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Akıllı Telefon Bağımlılığı- Kısa Form’un faktör yapısı, uyarlama çalışmasında incelenen en kritik aşamalardan biridir. Bu analiz, ölçeğin yapısının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu belirler. Kısa formlar genellikle tek bir genel bağımlılık faktörünü temsil edecek şekilde tasarlanır, ancak orijinal ölçeğin boyutlarını koruma eğilimi de gösterebilir.

Uyarlama çalışmasında, faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu ve faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlılık gösterdiği rapor edilmiştir. Bu, kısa formun, akıllı telefon bağımlılığı yapısını Türk kültüründe başarılı bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin toplam puanının kullanımının psikometrik açıdan anlamlı olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçekte genellikle 4 veya 6’lı Likert kullanılır. Kaynakta belirtilmediği için standart uygulama varsayılmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan/Akademik Örneklem

Yaş Grubu: Ergenler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ortaokul ve lise öğrencileri (ergenlik dönemi). Uyarlama çalışması için genellikle 12-18 yaş aralığındaki öğrenciler kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Bireylerin akıllı telefon kullanımına ilişkin davranış ve duygularını belirlenen derecelendirme aralığında işaretlemesi istenir.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal bağımlılık, smartphone addiction, geçerlik, psikometri, kısa ölçek, Şata Karip 2017, Türk kültürü.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir)

Kurumsal E-posta Adresleri: Mehmet Şata’nın iletişim e-postası: [email protected]

İletişim Adresi: İlgili yazarın akademik kurumu üzerinden sağlanabilir (Kaynakta belirtilmemiştir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının yayın yılı 2017’dir.

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarın izni gerekmektedir. Ticari kullanım şartları için sorumlu yazar Mehmet Şata ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir. Bu dosya, ölçeğin maddelerini ve derecelendirme formatını içermektedir:

The original PDF can be downloaded here: akilli-telefon-bagimliligi-kisa-form-ergenler-icin-toad.pdf

Kaynaklar

Şata, M.,& Karip, F. (2017). Akıllı telefon bağımlılığı ölçeği-kısa versiyonu’nun ergenler için Türk kültürüne uyarlanması. Cumhuriyet International Journal of Education, 6(4), 426–440.

Akıllı Telefon Bağımlılığı- Kısa Form (Ergenler için) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır.