Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeği (EİOBÖ), ergen popülasyonunda oyun bağımlılığı semptomlarının düzeyini ölçmek amacıyla uyarlanmış 21 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması Hale Ilgaz (2015) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve gerekli psikometri özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) incelemeyi hedeflemiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin yüksek iç tutarlığa sahip olduğu ve yapısal olarak geçerli olduğu tespit edilmiştir.

Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanır ve bireylerin oyun oynama alışkanlıklarının sıklığını değerlendirir. Ölçeğin güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) 0.92 olarak belirlenmiştir, bu da ölçeğin tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir. EİOBÖ, ergenlerdeki sorunlu oyun kullanımını saptama ve ilgili müdahale çalışmalarına rehberlik etme potansiyeline sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Oyun bağımlılığı, ergenlik, psikometri, uyarlama, ölçek, güvenirlik, geçerlik, doğrulayıcı faktör analizi, sorunlu oyun kullanımı.

Yazarlar

Hale Ilgaz (Uyarlama Yazarı)

Amaç

Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeği’nin temel amacı, ergen bireylerin oyun oynama davranışlarında bağımlılık düzeyini ve riskini saptamaktır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını Türk örnekleminde test etmek ve kültürel olarak geçerli bir ölçüm aracı sağlamak için yapılmıştır.

Bu ölçek, klinik ortamlarda ve araştırma çalışmalarında ergenlik dönemindeki bireylerin dijital oyunlara yönelik aşırı bağlılıklarını veya kontrol kaybı durumlarını değerlendirmede kullanılabilir. Elde edilen skorlar, riskli davranışların erken tespiti ve önleyici müdahalelerin planlanması açısından kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, literatürde kabul gören ve genellikle bağımlılık davranışını tanımlayan temel boyutları ölçmektedir. Bu boyutlar genellikle tolerans, yoksunluk belirtileri, kontrol kaybı, diğer ilgi alanlarının ihmali ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etme gibi unsurları içerir. Ölçek, bu semptomların ergenler üzerindeki yoğunluğunu 21 madde aracılığıyla değerlendirerek tek boyutlu bir yapısal model sunmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin oyun kullanımını düzenleme yeteneğini kaybetmesiyle karakterize edilen ve DSM-5’te de yer alan İnternet Oyun Bozukluğu (Internet Gaming Disorder – IGD) belirtileriyle yakından ilişkilidir. Bu yapı, ergenlerin akademik, sosyal ve ailevi işlevselliğini olumsuz etkileyen aşırı oyun kullanımını teşhis etmeye odaklanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal geçerliği incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak yapılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik olarak varsayılan tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde kabul edilebilir düzeyde bir uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Ancak, modelin uyumunu daha da iyileştirmek amacıyla program tarafından önerilen modifikasyon indeksleri analize eklenmiştir.

Elde edilen uyum iyiliği indeksleri (GFI, CFI, NNFI, IFI) modelin veri setine genel olarak iyi uyum sağladığını göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin ergenlerde oyun bağımlılığı yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeği’nin iç tutarlık güvenirlik katsayısı yüksek bulunmuştur. Ölçeğin Cronbach Alfa katsayısı 0.92’dir. Bu değer, ölçeği oluşturan 21 maddenin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçeğin farklı maddeleri arasında güçlü bir korelasyon olduğunu ve dolayısıyla ölçeğin farklı uygulamalarda kararlı sonuçlar verme potansiyeline sahip olduğunu işaret eder. Bu durum, EİOBÖ’nün hem araştırma hem de pratik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla birinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Analiz, N=265 kişilik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Başlangıçta elde edilen uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini belirtmiştir:

• Ki-Kare değeri ( 2): 340.07 (serbestlik derecesi: 168, p<.000)
• RMSEA (Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası): 0.062
• S-RMR (Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı): 0.054
• GFI (İyilik Uyum İndeksi): 0.89
• AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi): 0.85
• CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi): 0.98
• NNFI (Normlaştırılmamış Uyum İndeksi): 0.97
• IFI (Artımlı Uyum İndeksi): 0.98

Bu değerler, özellikle CFI, NNFI ve IFI gibi indekslerin 0.95’e yakın veya üzerinde olması nedeniyle modelin iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Araştırmacı, modelin uyumunu daha da optimize etmek için programın önerdiği modifikasyon indekslerini kullanarak bazı hata kovaryanslarını analize dahil etmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (21 madde)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Çalışmanın yapıldığı örnekleme bağlı olarak genellikle ortaokul ve lise çağı (Spesifik yaş aralığı kaynakta belirtilmemiştir, ancak ergen popülasyonunu kapsamaktadır.)

Population Details: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem büyüklüğü N=265’tir.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (Asla (1), Nadiren (2), Bazen (3), Sıklıkla (4) ve Çok Sık (5))

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçüm, internet bağımlılığı, gençlik, yapısal eşitlik modellemesi, Cronbach Alfa, güvenirlik, doğrulayıcı faktör analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi (Tahmini)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması 2015 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Hale Ilgaz) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir. Orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: ergenler-icin-oyun-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ilgaz, H. (2015). Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeğinin Türkçeye Uyarlama Çalışması. İlköğretim Online Dergisi, 14(3), 874-884. http://dx.doi.org/10.17051/io.2015.75608

Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek 21 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin tam içeriği için orijinal araştırma makalesine başvurulması gerekmektedir.