Ergenler İçin Bilgisayar Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Ergenler İçin Bilgisayar Bağımlılığı Ölçeği, Ayas, Çakır ve Horzum (2011) tarafından geliştirilmiş, ergen popülasyonunda görülen bilgisayar kullanımına bağlı bağımlılık davranışlarını ölçmeyi amaçlayan kapsamlı bir psikometrik araçtır. Ölçek, toplam 54 maddeden oluşmakta ve yapısal olarak iki ana boyutta incelenmektedir: İnternet Bağımlılığı ve Bilgisayar Oyun Bağımlılığı. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin yüksek düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) derecelendirilmiştir ve özellikle ergenler arasındaki teknoloji kullanım sorunlarını belirlemede ve akademik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, alandaki ölçme eksikliğini gidermeyi hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Bilgisayar bağımlılığı, internet bağımlılığı, oyun bağımlılığı, ergenler, psikometrik araç, bağımlılık, Likert ölçeği.

Yazarlar

Tuncay Ayas, Ömer Çakır, Mehmet Barış Horzum.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki ergen popülasyonunun bilgisayar kullanım alışkanlıklarına bağlı olarak geliştirdiği potansiyel bağımlılık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu bağımlılık, iki temel bileşen olan internet kullanımı ve bilgisayar oyunları ekseninde detaylıca incelenmektedir.

Ölçek, klinik ve eğitim ortamlarında risk altındaki ergenleri belirlemek, bağımlılık önleme programlarının etkinliğini değerlendirmek ve bu alandaki akademik araştırmalara standart bir ölçüm aracı sağlamak amacıyla geliştirilmiştir.

Yapı (Construct)

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak ele alınan Bilgisayar Bağımlılığı kavramını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle kişinin bilgisayar veya internet kullanımını kontrol edememesi, kullanımın günlük yaşam aktivitelerine (okul, aile, sosyal ilişkiler) zarar vermesi ve yoksunluk belirtileri göstermesi ile karakterize edilir. Ölçek, bu genel yapıyı iki alt boyuta ayırmıştır:

• İnternet Bağımlılığı: Genel internet kullanımı, sosyal medya ve bilgi erişimi gibi işlevlere yönelik aşırı bağımlılık belirtilerini ölçen 28 madde.
• Bilgisayar Oyun Bağımlılığı: Özellikle dijital oyunlara karşı geliştirilen kontrol kaybı, tolerans ve geri çekilme semptomlarını ölçen 26 madde.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem kapsam hem de yapı geçerliği üzerine odaklanmıştır. Kapsam geçerliliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Uzmanlar, maddelerin ölçülmek istenen bilgisayar bağımlılığı yapısını yeterince temsil edip etmediğini değerlendirmiştir.

Yapı geçerliliği ise faktör analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olarak iki faktörlü bir yapı sergilediğini doğrulamıştır. Bu faktör yapısı, ölçeğin amaca uygun psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak test edilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin alt boyutlarının son derece tutarlı olduğunu göstermektedir.

• Birinci faktör (İnternet Bağımlılığı) için iç tutarlık katsayısı .96 olarak bulunmuştur.
• İkinci faktör (Bilgisayar Oyun Bağımlılığı) için iç tutarlık katsayısı .95 olarak bulunmuştur.

Bu yüksek katsayılar (genellikle .70 ve üzeri kabul edilir), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçmede mükemmel bir uyum sergilediğini ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi, 54 maddelik ölçeğin iki ana faktör altında toplandığını ortaya koymuştur.

Birinci faktör olan “İnternet Bağımlılığı,” 28 maddeden oluşmaktadır. Bu maddelerin faktör yük değerleri .512 ile .795 arasında değişmektedir. Bu faktör, toplam varyansın %29.49’unu açıklamaktadır. İkinci faktör olan “Bilgisayar Oyun Bağımlılığı” ise 26 maddeden oluşmakta olup, faktör yük değerleri .424 ile .788 arasında değişmektedir. İkinci faktör, varyansın %19.13’ünü açıklamaktadır. Ölçeğin tamamı (54 madde), toplam varyansın %48.62’sini açıklamaktadır. Bu oran, psikolojik ölçekler için kabul edilebilir düzeydedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracıdır.)

Format: 54 maddelik öz bildirim ölçeği. İki alt boyuttan oluşur: İnternet Bağımlılığı (28 madde) ve Bilgisayar Oyun Bağımlılığı (26 madde).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ergenler.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Genellikle 12-18 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ergen öğrenciler üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert derecelendirmesi kullanılmıştır (1= hiçbir zaman – 5= her zaman). Yüksek puanlar, daha yüksek bağımlılık düzeyine işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Faktör analizi, iç tutarlılık, psikometri, teknoloji bağımlılığı, dijital oyun bağımlılığı, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tuncay Ayas

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi (Makale referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif ücretleri hakkında kesin bilgi mevcut değildir; ancak akademik kullanım için makale referansına başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin yayınlandığı makaleye ait tam metin PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kefdergi.com.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi ise burada mevcuttur: ergenler-icin-bilgisayar-bagimliligi-olcegi-toad.pdf.

Referanslar

Ayas, T., Çakır, Ö. ve Horzum, M.B. (2011). Ergenler İçin Bilgisayar Bağımlılığı Ölçeği. Kastamonu Eğitim Dergisi, 19(2), 439-448.

Ergenler İçin Bilgisayar Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 54 maddeden oluşmaktadır ve iki alt boyutu kapsamaktadır:

• İnternet bağımlılığı (28 m)
• Bilgisayar oyun bağımlılığı (26 m)

Ölçek maddelerinin tam listesi, yukarıda belirtilen akademik makale veya PDF dokümanında bulunmaktadır.