Ergenler İçin Benlik Algısı Profili (EİBAP)

Özet

Ergenler İçin Benlik Algısı Profili (EİBAP), ergenlerin çok boyutlu benlik algısı düzeylerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, özellikle Güçlü Şekercioğlu ve C. O. Güzeller tarafından 2012 yılında yapılan çalışma ile faktör yapısının yeniden değerlendirilmesi ve Türk kültürüne uygunluğunun test edilmesi sürecinden geçmiştir. EİBAP, ergen gelişiminin kritik alanlarını kapsayan altı temel boyutta bireylerin kendilerini nasıl algıladıklarını ölçmeyi hedefler.

Orijinal yapısı temel alınarak Türkçeye uyarlanan bu envanter, 26 maddeden ve altı alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin yapısal modelinin kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’deki araştırmalarda ve klinik uygulamalarda kullanılabilecek güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Benlik Algısı, Ergen, Ergenlik, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Geçerlik, Güvenirlik, Öz Değer.

Yazarlar

Güçlü Şekercioğlu, C. O. Güzeller.

Amaç

Ergenler İçin Benlik Algısı Profili (EİBAP), ergen bireylerin kendilerine dair algılarını çok boyutlu bir perspektiften ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, sadece genel öz değeri değil, aynı zamanda eğitsel, davranışsal, mesleki, romantik ve sosyal alanlardaki spesifik yeterlilik ve kabul algılarını da detaylı bir şekilde saptamayı amaçlar.

Bu uyarlama çalışmasının temel amacı, orijinal benlik algısı ölçeğinin faktör yapısının Türk örnekleminde yeniden değerlendirilmesi ve kültürel bağlamda psikometrik özelliklerinin (özellikle yapısal geçerlik ve iç tutarlılık güvenirlik) kanıtlanmasıdır. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türk psikolojisi ve eğitim araştırmalarında kullanılması için sağlam bir zemin sağlamaktadır.

Yapı

Ergenler İçin Benlik Algısı Profili (EİBAP), ergenlik dönemine özgü olan ve benliğin gelişiminde kritik rol oynayan altı farklı boyuttan oluşmaktadır. Bu çok boyutlu yapı, ergenin kendini değerlendirmesinin farklı yaşam alanlarına yayıldığını göstermektedir. Ölçek toplam 26 maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü altı temel boyut şunlardır:

• Eğitsel Yeterlilik: Bireyin akademik becerileri ve zekası hakkındaki algısını ölçer.
• Davranışsal İdare: Bireyin kendi davranışlarını kontrol etme ve doğru eylemlerde bulunma yeteneğine dair algısını içerir.
• Genel Öz Değer: Bireyin genel olarak kendinden hoşnut olma, kendini kabul etme ve genel benlik saygısı düzeyini yansıtır.
• Mesleki Yeterlilik: Bireyin gelecekteki işleri iyi yapabilme ve yeterli becerilere sahip olma inancını ölçer.
• Romantik İleti: Bireyin karşı cinsle romantik ilişkiler kurma ve bu ilişkilerde çekici bulunma algısını değerlendirir.
• Sosyal Kabul: Bireyin akranları ve sosyal çevresi tarafından ne ölçüde kabul edildiği ve onaylandığına dair algısını ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, EİBAP’ın altı faktörlü yapısının Türk örnekleminde kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Elde edilen uyum indeksleri şunlardır: Ki-kare değeri (x²)=719.26; serbestlik derecesine oran (x²/sd)=2.49. Mutlak uyum indeksleri olan GFI (Goodness of Fit Index) 0.89 ve AGFI (Adjusted Goodness of Fit Index) 0.87 olarak bulunmuştur. Karşılaştırmalı uyum indeksleri ise NFI (Normed Fit Index) 0.90 ve CFI (Comparative Fit Index) 0.95 olarak rapor edilmiştir. Hata karekökü değerleri, SRMR (Standardized Root Mean Square Residual) 0.064 ve RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) 0.05 olarak belirlenmiştir. Bu değerler, özellikle CFI ve RMSEA’nın kabul edilebilir sınırlarda olması nedeniyle, ölçeğin yapısal geçerliğinin desteklendiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ergenler İçin Benlik Algısı Profili’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alpha iç-tutarlık katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, ölçeğin bütünü için Cronbach Alpha katsayısı 0.75 olarak hesaplanmıştır.

Genellikle 0.70 ve üzeri Cronbach Alpha değerleri, psikometrik araçlar için kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyini işaret etmektedir. EİBAP’ın genel iç tutarlılık katsayısının 0.75 olması, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı, yani çok boyutlu benlik algısını ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısının yeniden değerlendirilmesi, Sekercioğlu ve Güzeller (2012) tarafından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak yapılmıştır. Bu analiz, orijinal ölçeğin hipotez edilen altı faktörlü yapısının Türk ergen örnekleminde ne ölçüde doğrulandığını test etmeyi amaçlamıştır.

DFA sonuçları, altı faktörlü yapının (Eğitsel Yeterlilik, Davranışsal İdare, Genel Öz Değer, Mesleki Yeterlilik, Romantik İleti ve Sosyal Kabul) veriyle iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Elde edilen CFI (0.95) ve RMSEA (0.05) değerleri, modelin yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemekte ve EİBAP’ın çok boyutlu yapısının korunabileceğini ortaya koymaktadır. Bu durum, ölçeğin alt boyutlarının birbirinden ayrışık ve anlamlı psikolojik yapıları temsil ettiğini teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 6 alt boyut ve 26 maddeden oluşan envanter.

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Belirtilmemiş (Tipik olarak ortaokul/lise dönemi ergenleri).

Population Details: Türkiye’deki ergen örneklemi üzerinde psikometrik özellikleri test edilmiştir.

Test Methodology: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Cronbach Alpha iç tutarlılık analizi kullanılmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Güçlü Şekercioğlu

İletişim: [email protected]

Test Yılı (Adaptasyon Çalışması): 2012

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin akademik yayınlandığı dergi makalesine erişim linki aşağıda sunulmuştur.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı bu adresten indirilebilir: ergenler-icin-benlik-algisi-profili-eibap-toad.pdf

Kaynaklar

Sekercioglu, G. ve Güzeller, C. O. (2012). Ergenler İçin Benlik Algısı Profilinin faktör yapısının yeniden değerlendirilmesi. Bilig Dergisi, 60, 215-236.

Makalenin yayımlandığı dergi bağlantısı: bilig.yesevi.edu.tr

Ergenler İçin Benlik Algısı Profili (EİBAP) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 6 alt boyut 26 madde
• Eğitsel Yeterlilik (8 m): Bazı ergenler kendilerini yaşıtları kadar akıllı hissederler AMA diğer ergenler bundan bu kadar emin değillerdir ve akıllı olup olmadıkları konusunda kuşku duyarlar.
• Davranışsal İdare (5 m): Bazı ergenler genellikle doğru şeyler yaparlar AMA diğer ergenler sıklıkla doğru bildiklerini yapmazlar.
• Genel Öz Değer (3 m): Bazı ergenler sıklıkla kendileri ile ilgili hayal kırıklığı yaşarlar AMA diğer ergenler kendilerinden oldukça hoşnutturlar.
• Mesleki Yeterlilik (3 m): Bazı ergenler bir işi iyi yapabilecek yeterli becerilere sahip olmadıklarını düşünürler AMA diğer ergenler bir işi iyi yapabilecek beceriye sahip olduklarını düşünürler.
• Romantik İleti (3 m): Bazı ergenler gerçekten çekici buldukları kişiler ile çıkmazlar AMA diğer ergenler çekici buldukları kişilerle çıkarlar.
• Sosyal Kabul (4 m): Bazı ergenler sosyal olarak kabul edildiklerini düşünürler AMA diğer ergenler yaşıtlarından daha çok kişinin kendilerini kabul etmelerini dilerler.