Ergenler için Başa Çıkma Ölçeği

Özet

Ergenler için Başa Çıkma Ölçeği (EBÇÖ), ergenlerin yaşadıkları stresli durumlarla başa çıkmak için kullandıkları çeşitli stratejileri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Bedel, Işık ve Hamarta (2014) tarafından Türkçe’ye uyarlanarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Uyarlama çalışması, Türk ergen popülasyonunun kültürel ve dilsel özelliklerine uygun olarak ölçeğin psikometrik niteliklerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu sayede, ergenlerin başa çıkma davranışlarının bilimsel bağlamda incelenmesine olanak tanınmıştır. Ölçek, genellikle başa çıkma stratejileri alanında yapılan araştırmalarda temel bir ölçüm aracı olarak kullanılmaktadır.

Ölçeğin orijinal yapısı korunarak gerçekleştirilen uyarlama süreci, ergenlerin problem çözme, sosyal destek arama, duygusal düzenleme ve kaçınma gibi farklı başa çıkma yöntemlerini ne sıklıkta kullandıklarını sistematik olarak ölçmektedir. Araştırmacılar, ölçeğin Türkiye’deki psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanında kullanılması için sağlam bir temel oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Başa Çıkma, Ergenlik, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Stresle Başa Çıkma, Başa Çıkma Stratejileri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ahmet Bedel, Emine Işık, Erdal Hamarta.

Amaç

Ergenler için Başa Çıkma Ölçeği’nin temel amacı, ergenlerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları stres verici olaylar karşısında başvurdukları bilişsel ve davranışsal tepkileri (stratejileri) güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, ergenlerin adaptif (uyumlu) ve maladaptif (uyumsuz) başa çıkma mekanizmalarını ayırt etme imkanı sunar.

Ölçeğin uyarlanması, özellikle Türk kültüründe ergenlerin stres yönetimi biçimlerini anlamak ve bu bilgiyi önleyici müdahale programları geliştirmek için kullanmak amacıyla yapılmıştır. Ölçek sonuçları, ergenlerin hangi başa çıkma boyutlarında güçlü veya zayıf olduklarını belirleyerek, bireysel danışmanlık süreçlerine rehberlik edebilir.

Yapı (Construct)

Ölçek, psikolojide merkezi bir kavram olan başa çıkma yapısını ölçmektedir. Başa çıkma, bireyin stres yaratan durumlarla baş edebilmek için gösterdiği sürekli değişen bilişsel ve davranışsal çabalar olarak tanımlanır. EBÇÖ, genellikle Lazarus ve Folkman’ın Başa Çıkma Modeli’ne dayanan, çok boyutlu bir yapıyı içerir. Bu boyutlar, problem odaklı başa çıkma (sorunu çözmeye yönelik eylemler) ve duygu odaklı başa çıkma (stresle ilişkili duygusal tepkileri yönetmeye yönelik eylemler) gibi ana kategorilere ayrılır.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türk ergen popülasyonunda da geçerliliğini koruyup korumadığı istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. Ölçek maddeleri, ergenlerin sosyal ilişkiler, okul performansı, aile içi çatışmalar ve kişisel zorluklar gibi çeşitli stres kaynaklarına verdikleri tepkileri kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik (Validity)

Geçerlik, bir ölçme aracının gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünün göstergesidir. Bedel, Işık ve Hamarta (2014) tarafından yürütülen çalışmada, Ergenler için Başa Çıkma Ölçeği’nin (EBÇÖ) geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği odaklıdır.

Yapı geçerliği, genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen boyutlar altında toplanıp toplanmadığını kontrol eder. Çalışmada, ölçeğin orijinal yapısına benzer çok boyutlu bir yapının Türk örnekleminde de doğrulandığı rapor edilmiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve faktör yükleri için okuyucuların orijinal makaleye (Bedel vd., 2014) başvurmaları önerilir.

Güvenirlik (Reliability)

Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlılığını ifade eder; yani aynı koşullar altında tekrar uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneğidir. EBÇÖ’nün güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak incelenmiştir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türk ergen popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Ergenler için Başa Çıkma Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin belirlenmesinde faktör analizi kritik bir rol oynamıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri uygulanmıştır.

Bu analizler, ölçeğin maddelerinin hangi temel başa çıkma stratejileri altında gruplandığını ve Türk kültürü bağlamında orijinal faktör yapısının ne ölçüde korunduğunu ortaya koymuştur. Genellikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile madde havuzu incelenir, ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile elde edilen modelin veriyle uyumu test edilir. Çalışmanın bulguları, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını koruduğunu ve Türk ergenleri arasında başa çıkma davranışlarını ölçmek için uygun bir yapısal modele sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçme Aracı (Instrument)

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Çok Boyutlu Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Derecelendirme formatının genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipinde olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dili muhtemelen İngilizce veya başka bir Avrupa dilidir.

Popülasyon Grubu: Ergenler (Adolescents)

Yaş Grubu: Ortaokul ve Lise öğrencileri (Genellikle 12-18 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de öğrenim gören ortaöğretim öğrencileri örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, bireyin stresli durumlar karşısındaki tepkilerini işaretlediği standart bir anket formatı.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Ergen Psikolojisi, Stres Yönetimi, Başa Çıkma Mekanizmaları, Psikometrik Uyarlama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sorumlu Yazar için: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir (Genellikle sorumlu yazarın kurumu üzerinden yürütülür).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımı genellikle yayınlanan makaleye atıf yapmak şartıyla ücretsiz olabilir. Ticari veya klinik amaçlı kullanım için sorumlu yazar (Ahmet Bedel) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama Çalışması Yılı: 2014.

Ölçeğin orijinal makalesi ve psikometrik detayları Eğitim ve Bilim dergisinde yayımlanmıştır. Orijinal makaleye erişim bağlantısı: egitimvebilim.ted.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına bu bağlantıdan ulaşılabilir: ergenler-icin-basa-cikma-olcegi-ebco-toad.pdf

Referanslar

• Bedel, A., Işık, E. ve Hamarta, E. (2014). Ergenler için Başa Çıkma Ölçeğinin (EBÇÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 227-235.

Ergenler için Başa Çıkma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte (Source Content) detaylı olarak sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ve puanlama yönergelerine, Bedel, Işık ve Hamarta (2014) tarafından yayımlanan orijinal makaleden veya yukarıda belirtilen PDF dosyasından ulaşılabilir.

Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi net olarak belirtilmemiştir (Derecelendirme: ????,). Maddeler, ergenlerin stresli bir durumla karşılaştıklarında belirli bir stratejiyi ne sıklıkta kullandıklarını ölçmeye odaklanmıştır.