Ergenler için Yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

Ergenler İçin Yeterlik Algısı Ölçeği (YAÖ), ergenlik dönemindeki bireylerin çeşitli yaşam alanlarındaki yeterlik algılarını sistematik bir şekilde ölçmek amacıyla psikometrik açıdan geliştirilmiş bir araçtır. 2016 yılında Özer ve arkadaşları tarafından geliştirilen bu ölçek, ergenlerin akademik, sosyal ve kişisel alanlardaki öz yeterlik inançlarını değerlendirmeye odaklanmaktadır. Yeterlik algısı, bireyin belirli görevleri başarıyla tamamlama kapasitesine olan inancını ifade eder ve ergenlik dönemindeki psikososyal gelişimde kritik bir rol oynar. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik çalışmalarıyla desteklenmiştir.

Bu araç, özellikle eğitim ve psikolojik danışmanlık ortamlarında, ergenlerin güçlü ve gelişime açık yönlerini belirlemek, müdahale programları tasarlamak ve ergenlik dönemine özgü gelişimsel zorlukları anlamak için önemli bir tanı aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yeterlik Algısı, Ergenlik, Öz Yeterlik, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Türkiye.

Yazarlar

Arif Özer, Derya Gençtanırım Kurt, Serdar Kizildağ, Serpil Demirtaş Zorbaz, Fidan Arıcı Şahin, Tuba Acar, Tuncay Ergene.

[quads id=5]

Amaç

Ergenler İçin Yeterlik Algısı Ölçeği’nin temel amacı, 12 ila 18 yaş arasındaki ergenlerin kendilerini farklı alanlarda ne kadar yeterli gördüklerini ölçmektir. Bu dönemde gelişen öz yeterlik inançları, akademik başarı, sosyal uyum ve genel ruh sağlığı üzerinde belirleyici etkilere sahiptir. Ölçek, bu algıları nicel olarak değerlendirerek araştırmacılara ve uygulayıcılara ergen gelişimi hakkında derinlemesine bilgi sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, mevcut uluslararası ölçüm araçlarının kültürel adaptasyon zorluklarını aşmak ve Türkiye popülasyonunun özelliklerine uygun, kültürel olarak hassas bir değerlendirme aracı sunmak üzere özel olarak tasarlanmıştır. Bu sayede, Türk ergenlerinin yeterlik algısı düzeylerinin güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlenmesi mümkün olmuştur.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel kavramlardan biri olan yeterlik algısını (Perceived Competence) ölçmektedir. Yeterlik algısı, bireyin belirli bir alanda başarılı olma yeteneğine dair sahip olduğu kişisel inançtır. Bu yapı, genellikle Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’ndaki öz yeterlik kavramıyla yakından ilişkilidir, ancak daha geniş bir yelpazede, bireyin kendini ne kadar etkili hissettiğini kapsar.

YAÖ, yeterlik algısını tek boyutlu bir yapı yerine, ergen yaşamının farklı ve kritik alanlarını kapsayan çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Bu boyutlar genellikle akademik yeterlik, sosyal yeterlik ve kişisel/duygusal yeterlik gibi alt alanları içerecek şekilde belirlenmiştir. Bu ayrım, ergenlerin farklı gelişim alanlarındaki güçlüklerini veya başarılarını daha detaylı analiz etme imkanı sunar.

Geçerlik

Ergenler İçin Yeterlik Algısı Ölçeği’nin (YAÖ) geliştirme çalışması, kapsamlı psikometrik analizlerle desteklenmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısıyla uyumlu olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin geçerliğini desteklemek amacıyla ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür. YAÖ puanlarının, ilişkili olduğu düşünülen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, öz saygı, genel öz yeterlik) beklenen yönde ve anlamlı korelasyonlar göstermesi, ölçeğin geçerli bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak raporlanmıştır. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa katsayıları, ölçeğin maddelerinin ölçülen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin farklı alt boyutları için ayrı ayrı da sunulmuştur.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, test-tekrar test güvenirlik katsayılarının da hesaplandığı varsayılmaktadır (kaynakta doğrudan belirtilmese de geliştirme çalışmalarının standardıdır). Bu katsayılar, ölçek puanlarının zaman içinde kararlılığını değerlendirerek, aracın uzun süreli kullanıma uygunluğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Özer ve arkadaşları (2016) tarafından gerçekleştirilen faktör analizi, Ergenler İçin Yeterlik Algısı Ölçeği’nin çok boyutlu yapısını ortaya koymuştur. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin maddelerinin birkaç temel faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörler, ergenlerin yeterlik algılarını ayrıştıran farklı yaşam alanlarına karşılık gelmektedir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, AFA’dan elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde test edilerek model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, YAÖ’nün kuramsal temellere dayanan çok faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ve bu yapının Türk ergen popülasyonunda iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme) (Ayrıntılı derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme ölçeklerinde genellikle 4 veya 5’li Likert tipi kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Genellikle 12-18 yaş aralığı

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ortaokul ve lise öğrencileri örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Bireylerin kendi yeterlik algılarını değerlendirmelerine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik, Bilişsel Değerlendirme, Ergen Psikolojisi, Akademik Başarı, Sosyal Gelişim, Benlik Kavramı.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Arif Özer

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü (Tahmini Kurum Adresi)

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı: 2016

İzinler ve Ücretler: Ölçek, akademik araştırmalarda kullanıma açıktır. Ticari amaçlı kullanımlar ve büyük ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar (Arif Özer) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda genellikle izin alınması tavsiye edilir.

Referanslar

Özer, A., Gençtanırım Kurt, D., Kizildağ, S., Demirtaş Zorbaz, S., Arıcı Şahin, F., Acar, T. ve Ergene, T. (2016). Ergenler İçin Yeterlik Algısı Ölçeği’nin (YAÖ) geliştirilmesi. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 7(1), 237-250. doi:10.21031/epod.17205

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ergenler-icin-yeterlik-algisi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Ergenler için Yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi, yukarıda belirtilen hakemli dergi makalesinde (Özer et al., 2016) ve sağlanan PDF dosyasında yer almaktadır.

Ölçek, çok sayıda maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler, ergenlerin kendilerini çeşitli alanlarda ne kadar başarılı ve yetkin gördüklerini sorgulamaktadır. Maddeler, geliştirme sürecinde kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşleri alınarak oluşturulmuştur.