Çocuklar İçin Benlik Algısı Profili

Özet

Çocuklar İçin Benlik Algısı Profili (ÇİBAP), çocukların çok boyutlu benlik algısı yapısını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, orijinal Benlik Algısı Profili’nin (Self-Perception Profile for Children, SPPC) Türk kültürüne uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi çalışması sonucu ortaya çıkmıştır. ÇİBAP, 30 maddeden ve beş alt boyuttan oluşmakta olup, ilköğretim çağındaki çocukların akademik, sosyal ve fiziksel yeterlilik alanlarındaki algılarını değerlendirmek için kritik bir araçtır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir yapı sergilediğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar İçin Benlik Algısı Profili, ÇİBAP, benlik algısı, uyarlama, psikometrik özellikler, faktör yapısı, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Güçlü Şekercioğlu

Amaç

Çocuklar İçin Benlik Algısı Profili’nin temel amacı, ilköğretim düzeyindeki çocukların kendilerini farklı yaşam alanlarında nasıl algıladıklarını çok boyutlu bir yapıda değerlendirmektir. Ölçek, çocukların yeterlilik algılarını (eğitsel, atletik) ve sosyal-davranışsal algılarını (sosyal kabul, davranışsal yönetim, fiziksel görünüm) bağımsız alt boyutlarda ölçerek, benlik kavramının karmaşık doğasını ortaya koymayı hedefler. Bu uyarlama çalışması özelinde amaç, orijinal ölçeğin Türk kültürü bağlamında dilsel ve yapısal eşdeğerliğini sağlamaktır.

Yapı

Ölçek, literatürde kabul gören çok boyutlu benlik kavramı kuramına dayanmaktadır. Bu kurama göre benlik algısı tek bir genel puan yerine, çocuğun kendini değerlendirdiği farklı spesifik alanlardan oluşur. ÇİBAP, bu yapıyı temsil eden 30 madde ve beş farklı alt boyuttan meydana gelmektedir. Bu alt boyutlar, bireyin gelişimsel dönemine uygun olarak bilişsel, fiziksel ve sosyal yeterlilik alanlarını kapsamaktadır.

Geçerlik

ÇİBAP’ın yapı geçerliği, ölçeğin faktör deseninin Türk kültüründeki özelliklerini saptamak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir. Analiz, 5. ve 8. sınıflar arasındaki 1800 ilköğretim öğrencisi üzerinden gerçekleştirilmiştir.

Faktörleştirmeye uygunluğu test etmek için uygulanan Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi sonucunda değer 0.874 olarak belirlenmiştir, bu da örneklem büyüklüğünün ve verinin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Yapılan analizler sonucunda, analize temel alınan 30 maddenin beklenen beş faktörlü yapıda toplandığı tespit edilmiştir.

Güvenirlik

ÇİBAP’ın güvenirliği, alt ölçek puanlarına ait kararlılık katsayıları (test-tekrar test güvenirliği) ve iç tutarlılık analizleri ile değerlendirilmiştir. Orijinal ölçeğin alt ölçek puanlarına ait kararlılık katsayıları 0.71 ile 0.77 arasında değişirken, bu uyarlama çalışmasında alt ölçekler için kararlılık katsayılarının 0.84 ile 0.90 arasında değiştiği görülmüştür. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve Türk örnekleminde yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

ÇİBAP’ın faktör analizi, ölçeğin beş alt boyuttan oluşan teorik yapısını desteklemiştir. Beş faktör için tekrarlanan analizde, faktörlerin toplam varyansa yaptıkları katkılar aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

• Birinci Faktör (Eğitsel Yeterlilik): % 19.24
• İkinci Faktör (Fiziksel Görünüm): % 8.01
• Üçüncü Faktör (Atletik Yeterlilik): % 6.48
• Dördüncü Faktör (Davranışsal Yönetim): % 5.16
• Beşinci Faktör (Sosyal Kabul): % 4.16

Belirlenen bu beş faktörün toplam varyansa yaptıkları katkı % 43.1’dir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin %43.1’inin benlik algısının bu beş temel boyutu tarafından açıklandığını göstermektedir.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: 5. sınıftan 8. sınıfa kadar olan öğrenciler (yaklaşık 10-14 yaş)

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışması 5–8. sınıflar arasındaki 1800 ilköğretim öğrencisi üzerinden gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 30 madde ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme formatı orijinal ölçekte Likert tipi veya yapılandırılmış alternatif seçim formatında olabilir, ancak bu uyarlama çalışmasında derecelendirme bilgisi spesifik olarak belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk psikolojisi, akademik başarı, sosyal kabul, fiziksel görünüm, faktör analizi, psikometrik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (2009 doktora tezi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında Güçlü Şekercioğlu tarafından doktora tezi kapsamında Türkçeye uyarlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: cocuklar-icin-benlik-algisi-profili-toad.pdf

Referanslar

Şekercioğlu, G. (2009). Çocuklar İçin Benlik Algısı Profilinin uyarlanması ve faktör yapısının farklı değişkenlere göre eşitliğinin test edilmesi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Çocuklar İçin Benlik Algısı Profili Maddeleri

Ölçek 30 madde ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Eğitsel Yeterlilik (6 madde)
• Fiziksel Görünüm (6 madde)
• Atletik Yeterlilik (6 madde)
• Davranışsal Yönetim (6 madde)
• Sosyal Kabul (6 madde)