Ergen için Öz-Şefkat Ölçeği-Kısa Formu (ÖŞÖ-KF)

Özet

Ergen için Öz-Şefkat Ölçeği-Kısa Formu (ÖŞÖ-KF), Kristin Neff tarafından geliştirilen Öz-Şefkat Ölçeği’nin 12 maddelik kısaltılmış versiyonunun Türk ergen popülasyonuna uyarlanması çalışmasıdır. Bu uyarlama, öz-şefkat yapısının ergenler üzerindeki psikometrik özelliklerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin iki faktörlü yapısının (Olumlu Öz-Şefkat ve Olumsuz Öz-Şefkat) Türk kültüründe de geçerli olduğunu desteklemektedir. ÖŞÖ-KF, ergenlerin kendilerine karşı gösterdikleri şefkat, anlayış ve kabullenme düzeylerini hızlı ve güvenilir bir şekilde ölçmek için tasarlanmış bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Şefkat, Ergenlik, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Kısa Form, Öz-nezaket.

Yazarlar

Engin Büyüköksüz, Ayşe Erözkan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Öz-Şefkat Ölçeği-Kısa Formu‘nun (ÖŞÖ-KF) psikometrik özelliklerini Türk ergen örnekleminde incelemek ve böylece bu yapıyı kültürlerarası geçerliği sağlanmış, kısa ve pratik bir araçla ölçebilmektir. Bu uyarlama çalışması, öz-şefkatin ergen gelişimi ve ruh sağlığı üzerindeki etkilerini araştırmayı hedefleyen çalışmalar için güvenilir bir zemin oluşturmaktadır.

Uyarlama, psikolojik araştırmalarda öz-şefkat düzeylerinin hızlı tespitini sağlayarak, özellikle klinik ve eğitim ortamlarında tarama ve değerlendirme süreçlerine katkıda bulunmayı amaçlamıştır.

Yapı

ÖŞÖ-KF, Neff’in (2003) tanımladığı ve altı bileşenden oluşan öz-şefkat kavramını ölçmektedir. Bu bileşenler üç olumlu (öz-nezaket, ortak insanlık, bilinçli farkındalık) ve bunların karşıtları olan üç olumsuz (öz-yargılama, izolasyon, aşırı özdeşleşme) boyuttan oluşur.

Psikometrik analizler, ölçeğin ergen örnekleminde genellikle iki ana faktörlü bir yapı sergilediğini göstermektedir: Olumlu Öz-Şefkat (öz-nezaket, ortak insanlık ve bilinçli farkındalık bileşenlerini içeren) ve Olumsuz Öz-Şefkat (öz-yargılama, izolasyon ve aşırı özdeşleşme bileşenlerini içeren). Bu iki faktörlü yapı, ölçeğin ergenlerin kendilerine yönelik yapıcı veya yıkıcı tutumlarını ayrıştırmasına olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, 12 maddelik ölçeğin iki faktörlü yapısının Türk ergen örnekleminde uygun olduğunu desteklemiştir. İki faktörlü modelin uyum indeksleri oldukça güçlüdür ve kabul edilebilir sınırların üzerindedir: χ2/sd (1.93), RMSEA (.06), TLI (.96), CFI (.97) ve WRMR (.77).

Madde-toplam korelasyonları incelendiğinde, Olumsuz Alt Boyut için değerler .435 ile .559 arasında, Olumlu Alt Boyut için ise .294 ile .505 arasında değişmektedir. Nunnally ve Bernstein (1994) tarafından belirtilen kabul edilebilirlik kriterlerine (katsayıların negatif olmaması ve .20 değerinden büyük olması) göre, tüm maddelerin ölçek bütünlüğüne anlamlı katkı sağladığı belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

ÖŞÖ-KF’nin iç tutarlılık güvenirliği, 12 maddelik toplam ölçek için yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı (.80) ile hesaplanmıştır. Alt boyutların iç tutarlılık katsayıları ise Olumsuz Alt Boyut için .76 ve Olumlu Alt Boyut için .68 olarak bulunmuştur.

Ölçeğin zamana karşı tutarlılığı (test-tekrar test güvenirliği) yüksek olup, Pearson korelasyon katsayısı .87 olarak rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ÖŞÖ-KF’nin toplam puanları ile Ruminatif Başa Çıkma Stilleri Ölçeği (RBSÖ) arasında negatif yönde orta düzeyde bir ilişki (r= -.60, p<.01) ve Pozitif İlişkiler Ölçeği (PİOÖ) arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki (r= .30, p<.01) tespit edilmiştir. Bu korelasyonlar, öz-şefkatin teorik olarak beklendiği gibi, olumsuz başa çıkma stratejileriyle ters, pozitif ilişkilerle ise doğru orantılı olduğunu göstererek ölçeğin güvenirliğini ve geçerliğini pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz, ölçeğin iki faktörlü yapısının ergen örneklemi için uygun olduğunu kesin olarak göstermiştir. Bu iki faktörlü yapı, öz-şefkatin olumlu ve olumsuz bileşenlerini temsil eden alt boyutlara ayrılmaktadır.

DFA sonuçları, model uyum indeksleri (χ2/sd=1.93, RMSEA=.06, TLI=.96, CFI=.97) üzerinden değerlendirilmiş ve modelin verilerle mükemmel uyum sağladığı sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar, ÖŞÖ-KF’nin ergenlerde öz-şefkati iki temel boyutta güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 12 maddeden oluşan, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örnek: 1 = Neredeyse Hiç / 5 = Neredeyse Her Zaman).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Genellikle 12-18 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ergen öğrenci örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Öz-nezaket, Ortak İnsanlık, Bilinçli Farkındalık, Ergen Psikolojisi, Psikometrik Araçlar.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Engin Büyüköksüz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Engin Büyüköksüz) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Uyarlama çalışmasının tam metin referansına aşağıdaki linkten ulaşılabilir: jcbpr.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• ergen-icin-oz-sefkat-olcegi-kisa-formu-oso-kf-toad.pdf
• ergen-icin-oz-sefkat-olcegi-kisa-formu-oso-kf-toad.pdf

Kaynaklar

• Büyüköksüz, E., & Erözkan, A. (2019). Öz-Şefkat Ölçeği-Kısa Formu (ÖŞÖ-KF): Ergen Örnekleminde Ölçek Uyarlama Çalışması. Journal of Cognitive Behavioral Psychotherapy and Research, 10(Supplement 1), 17.
• Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.

Ergen için Öz-Şefkat Ölçeği-Kısa Formu (ÖŞÖ-KF) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki maddeler ölçeğin tamamı olmayıp, kaynakta belirtilen örnek maddelerdir.

1. Kişiliğimin hoşlanmadığım yönlerine karşı anlayışlı ve sabırlı olmaya çalışırım.
2. Acı verici bir durumla karşılaştığımda durumu dengeli bir şekilde değerlendirmeye çalışırım.
3. Başarısızlıklarımı insan olmanın bir parçası olarak görmeye çalışırım.