Uzamış Yasta Depresif ve Kaygılı Kaçınma Ölçeği

Özet

Uzamış Yasta Depresif ve Kaygılı Kaçınma Ölçeği (UGD-AAS), uzamış yas bozukluğunun (UYB) bilişsel-davranışçı modeli çerçevesinde geliştirilmiş ve Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin kayıp sonrası deneyimledikleri maladaptif tepkileri, özellikle de kaçınma davranışlarını iki ayrı alt boyutta (depresif ve kaygılı kaçınma) değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, karmaşık yasın sürdürülmesinde rol oynayan temel bilişsel ve davranışsal mekanizmaları ölçerek, klinik müdahalelerin hedeflenmesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Uzamış Yas, Karmaşık Yas, Depresyon, Kaygı, Kaçınma, Bilişsel-Davranışçı Model, Psikometrik Uyarlama, Yas Reaksiyonları.

Yazarlar

Gizem Cesur-Soysal (Uyarlama Çalışması Sorumlusu).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yas sürecinde ortaya çıkan ve uzamış yasın kronikleşmesine katkıda bulunan spesifik kaçınma stratejilerini nicel olarak belirlemektir. Bu araç, özellikle depresif belirtilerle ilişkili pasif kaçınma ile kaygı ve tehdit algısıyla ilişkili aktif kaçınmayı birbirinden ayırarak, klinisyenlere hastanın temel patolojisini daha iyi anlama imkanı sunar.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türkiye popülasyonunda yas reaksiyonlarının bilişsel-davranışçı çerçevede incelenmesi ve bu alanda yapılacak araştırmaların standart bir ölçüm aracı edinmesi amacıyla Gizem Cesur tarafından doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir (Cesur, 2017). Bu uyarlama, ölçeğin kültürel geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Uzamış Yasta Depresif ve Kaygılı Kaçınma Ölçeği, teorik olarak bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayanır ve iki temel faktörden oluşur: Depresif Kaçınma ve Kaygılı Kaçınma. Depresif kaçınma, genellikle yas tutan kişinin kaybı hatırlatan faaliyetlerden veya sosyal etkileşimlerden umutsuzluk veya enerji eksikliği nedeniyle geri çekilmesini ifade eder. Kaygılı kaçınma ise, kayıp anıları veya ilgili yerler hakkında yoğun endişe duymaktan kaynaklanan aktif kaçınma çabalarını içerir.

Bu iki alt boyut, uzamış yasın karmaşık doğasını yakalamak ve tedavi yaklaşımlarını bu farklı kaçınma stillerine göre optimize etmek için kritik öneme sahiptir. Ölçek, bu farklı kaçınma biçimlerinin şiddetini değerlendirerek, yasa müdahale programlarının etkinliğini ölçmek için de kullanılabilir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasına ilişkin geçerlik çalışmaları, Cesur’un (2017) doktora tezi bağlamında yürütülmüştür. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları veya analiz sonuçları listelenmemiştir. Ancak bir psikometrik uyarlama çalışmasında, genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve eş zamanlı geçerlik (diğer yas, depresyon ve kaygı ölçekleri ile korelasyonlar) yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Uzamış Yasta Depresif ve Kaygılı Kaçınma Ölçeği’nin güvenirlik bilgileri, kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliğinin hesaplandığı varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede tutarlı olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik yapısını doğrulamak amacıyla, Türkçe uyarlama çalışmasında doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanıldığı tahmin edilmektedir. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısında olduğu gibi, Depresif Kaçınma ve Kaygılı Kaçınma olmak üzere iki farklı ve anlamlı faktöre ayrıldığını göstermeyi amaçlar. Faktör analizinin başarısı, ölçeğin yapısal geçerliğinin temel kanıtlarından biridir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Orijinal derecelendirme bilgisi mevcut değildir. Tipik olarak, Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Kayıp deneyimi olan yetişkinler ve uzamış yas belirtileri gösteren klinik popülasyonlar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan ve kayıp deneyimi olan bireyler üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Gizem Cesur-Soysal, Ankara Üniversitesi, Doktora Tezi, Psikolojik Değerlendirme, Psikometri, Yas Terapisi, Bilişsel Modeller.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yürütüldüğü kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, telif hakları ve izin süreçleri hakkında detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Gizem Cesur-Soysal ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: uzamis-yasta-depresif-ve-kaygili-kacinma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Cesur, G. (2017). Karmaşık Yas: Bilişsel – davranışçı model çerçevesinde bir inceleme (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.

Uzamış Yasta Depresif ve Kaygılı Kaçınma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır.