Hasta Anketi–Somatik, Anksiyete ve Depresif Belirtiler

Özet

Hasta Anketi–Somatik, Anksiyete ve Depresif Belirtiler (PHQ-SADS), Amerika Birleşik Devletleri’nde geliştirilen Patient Health Questionnaire’ın (Hasta Sağlığı Anketi) bir uyarlamasıdır. Bu ölçek, bireylerde yaygın olarak görülen üç temel psikiyatrik boyutu, yani somatizasyon, anksiyete ve depresif belirtileri hızlı ve etkin bir şekilde taramak amacıyla Türkçe’ye adapte edilmiştir. Türkiye’deki psikometrik özellikleri incelenmiş ve klinik popülasyonlarda kullanıma uygun, güvenilir ve geçerli bir araç olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

PHQ-SADS, Hasta Sağlığı Anketi, Somatizasyon, Anksiyete, Depresyon, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Güleç, M. Y., Güleç, H., Şimşek, G., Turhan, M., & Sünbül, E. A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, birinci basamak sağlık hizmetleri ayarlarında ve genel popülasyonda somatik, anksiyete ve depresif semptomların varlığını ve şiddetini hızlı bir şekilde değerlendirmektir. Uyarlama çalışması, orijinal PHQ-SADS yapısının Türk kültürü ve diline uygunluğunu test ederek, ruh sağlığı araştırmaları ve klinik uygulamaları için standartlaştırılmış bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Bu ölçek, klinisyenlere hastalarının karmaşık psikolojik profilini anlamada yardımcı olmayı ve potansiyel olarak gözden kaçabilecek eşzamanlı bozuklukları taramayı amaçlamaktadır. Böylece, uygun tedavi yollarına daha hızlı yönlendirme yapılabilmesi mümkün olmaktadır.

Yapı

Hasta Anketi–Somatik, Anksiyete ve Depresif Belirtiler, birbiriyle ilişkili ancak kavramsal olarak farklı üç psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapılar şunlardır:

• Somatizasyon: Tıbbi olarak tam açıklanamayan fiziksel rahatsızlıkların ve bedensel belirtilerin yoğunluğunu ifade eder.
• Anksiyete: Aşırı endişe, gerginlik, huzursuzluk ve fizyolojik uyarılma belirtilerini kapsar.
• Depresif Belirtiler: Düşük ruh hali, ilgi kaybı (anhedonia), yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri gibi temel depresyon semptomlarını değerlendirir.

Ölçek bu üç alanı bir arada ele alarak, komorbid psikiyatrik durumların değerlendirilmesinde önemli bir avantaj sunar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapıyı doğrulamaya odaklanmıştır. Yapılan faktör analizi sonucunda, Türk popülasyonunda ölçeğin maddelerinin beklenen şekilde 4 farklı faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu bulgu, ölçeğin orijinal yapısına yakın bir şekilde, somatik, anksiyete ve depresif belirtileri ölçme kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir.

Geçerlik analizleri, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıları gerçekten ölçebildiğini desteklemektedir. Dört faktörlü yapının ortaya çıkması, ölçeğin klinik açıdan anlamlı alt boyutlara ayrıldığını ve bu alt boyutların bağımsız olarak değerlendirilebileceğini işaret etmektedir.

Güvenirlik

Hasta Anketi–Somatik, Anksiyete ve Depresif Belirtiler ölçeğinin güvenirliği, hem iç tutarlılık hem de zaman içinde kararlılık açısından incelenmiştir.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin genel iç tutarlılık düzeyi oldukça yüksektir. Tüm grup için Cronbach Alfa değeri .93 olarak bulunmuştur. Hasta grubu için bu değer .93 iken, kontrol grubu için .86 olarak rapor edilmiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla 60 gün arayla test-tekrar test uygulaması yapılmıştır. Bu analizde elde edilen korelasyon katsayıları şöyledir:
  • Somatizasyon alt boyutu için: 0.54
  • Anksiyete alt boyutu için: 0.52
  • Depresyon alt boyutu için: 0.76

  Depresyon alt boyutunun test-tekrar test kararlılığı diğer alt boyutlara göre daha yüksek bulunmuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere yürütülen faktör analizi, maddelerin 4 faktörde toplandığını göstermiştir. Bu sonuç, orijinal ölçeğin boyutlarının Türk popülasyonundaki dağılımını yansıtmaktadır. Bu dört faktörlü yapı, ölçeğin somatik belirtiler, anksiyete ve depresyon alanlarını ayrıştırarak ölçme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin ilgili klinik boyuta güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu ortaya koymuştur, bu da ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlam olduğunu teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi:

Bu ölçek, orijinal Patient Health Questionnaire (PHQ) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış (Adaptasyon) ve psikometrik özellikleri incelenmiş bir versiyonudur.

Format:

Öz bildirim (Self-report) ölçeği formatındadır. Bireylerin kendi semptomlarını değerlendirmesine dayanır.

Mevcut Diller:

Türkçe (Uyarlama dili) ve orijinal İngilizce.

Popülasyon Grubu:

Klinik popülasyonlar (hasta grupları) ve genel yetişkin popülasyonlar.

Yaş Grubu:

Yetişkinler.

Popülasyon Detayları:

Uyarlama çalışması, hem psikiyatrik tanısı olan hasta gruplarını hem de sağlıklı kontrol gruplarını içermiştir.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim anketi; genellikle klinik tarama veya epidemiyolojik çalışmalar için kullanılır. Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiştir, ancak PHQ serisi genellikle Likert tipi veya frekans temelli derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

PHQ, Somatizasyon, Anksiyete, Depresyon, Psikiyatrik Tarama, Öz Bildirim, Uyarlama Çalışması, Güleç 2012.

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Medine Yazici Güleç

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

Türkçe uyarlama ve psikometrik özelliklerin yayın yılı 2012’dir.

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal Patient Health Questionnaire (PHQ) serisinin kullanımı genellikle ticari olmayan amaçlar için ücretsizdir.

Kaynaklar

Güleç, M. Y., Güleç, H., Şimşek, G., Turhan, M., & Sünbül, E. A. (2012). Psychometric properties of the Turkish version of the Patient Health Questionnaire–Somatic, Anxiety, and Depressive Symptoms. Comprehensive Psychiatry, 53(5), 623-629. doi:10.1016/j.comppsych.2011.08.002

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-patient-health-questionnaire-somatic-anxiety-and-depressive-symptoms-phq-sads-toad.pdf

Hasta Anketi–Somatik, Anksiyete ve Depresif Belirtiler Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır.