En Az Tercih Edilen Çalışma Arkadaşı Ölçeği

Özet

En Az Tercih Edilen Çalışma Arkadaşı Ölçeği (LPC Ölçeği), Fred E. Fiedler tarafından geliştirilen ve liderlerin temel motivasyonel yönelimlerini ölçmeyi amaçlayan psikometrik bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, bir liderin görev odaklı (düşük LPC puanı) veya ilişki odaklı (yüksek LPC puanı) olma eğilimini belirlemek için kullanılır. Ölçeğin Türkiye’deki uyarlaması, S. Güler tarafından 2007 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, özellikle lise yöneticilerinin liderlik tiplerini Fiedler’in Koşulluluk Modeli çerçevesinde incelemeyi hedeflemiştir. Ölçek tipi bir uyarlama olup, orijinal Fiedler aracının temel prensiplerini korumaktadır.

Anahtar Kelimeler

Liderlik, Fiedler, LPC Ölçeği, Koşulluluk Modeli, Görev Odaklı Liderlik, İlişki Odaklı Liderlik, Ölçek Uyarlaması, Yönetim

Yazarlar

Orijinal Ölçek Yazarı: Fred E. Fiedler. Uyarlama Çalışması Yazarı: S. Güler

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin liderlik tarzı ile ilgili içsel motivasyonel hiyerarşisini belirlemektir. Fiedler’in Koşulluluk Modeli’ne göre, liderin etkinliği, bu temel motivasyonel yönelimin (görev veya ilişki) durumsal koşullarla ne kadar uyumlu olduğuna bağlıdır. Ölçek, yanıtlayıcıdan en az tercih ettiği çalışma arkadaşını düşünmesini ve bu kişiyi bir dizi zıt sıfat çifti üzerinden değerlendirmesini ister. Bu değerlendirme, liderin zor koşullar altında dahi ilişkileri sürdürme eğilimini mi yoksa görevi tamamlama önceliğini mi taşıdığını ortaya koyar.

Uyarlama çalışmasında (Güler, 2007) özel amaç, lise yöneticilerinin liderlik profilini çıkarmak ve yöneticilik etkinliğini Fiedler teorisi bağlamında analiz etmektir. Ölçek, organizasyonel psikoloji ve eğitim yönetimi alanlarında liderlik araştırmaları için kritik bir araç sağlamaktadır.

Yapı

En Az Tercih Edilen Çalışma Arkadaşı Ölçeği, psikolojik literatürde liderlik motivasyonu yapısını tek bir bipolar boyut üzerinde ölçer. Bu yapı, liderin en az işbirliği yaptığı veya en zorlandığı çalışma arkadaşına karşı tutumunu yansıtır. Yüksek LPC puanı, liderin zorlu iş ilişkilerinde bile kişilerarası ilişkilere değer verdiğini ve ilişki odaklı olduğunu; düşük LPC puanı ise liderin öncelikle görevin başarılmasına odaklandığını ve görev odaklı olduğunu gösterir.

Bu yapı, Fiedler’in Koşulluluk Modeli’nin merkezinde yer alır ve liderlik etkinliğinin sabit bir kişilik özelliği değil, liderlik tarzı ile durumun kontrolü arasındaki etkileşimin bir fonksiyonu olduğunu varsayar. LPC, bu etkileşimi inceleyen temel bileşendir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak içeriğinde uyarlamaya dair spesifik bir geçerlik çalışması bilgisi (“-“) sunulmamıştır. Ancak, orijinal LPC Ölçeği, Fiedler tarafından geliştirildiği tarihten itibaren yüzlerce akademik çalışmada kullanılmış olup, yapı geçerliği ve kriter geçerliği çeşitli bağlamlarda incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında geçerlik, genellikle orijinal ölçekle yüksek korelasyon, ayırt edici geçerlik ve faktör yapısının korunması ile sağlanır. Güler’in (2007) yüksek lisans tezinde, ölçeğin lise yöneticileri üzerindeki geçerliğine dair detaylı analizlerin bulunması beklenir, ancak bu özet bilgide mevcut değildir.

Güvenirlik

Orijinal kaynak içeriğinde uyarlamaya dair spesifik bir güvenirlik katsayısı bilgisi (“-“) sunulmamıştır. Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder. LPC Ölçeği için güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) veya test-tekrar test yöntemleri ile yapılır. Orijinal LPC Ölçeği, genellikle kabul edilebilir güvenirlik düzeylerine sahip olmakla birlikte, uyarlama çalışmalarında kullanılan popülasyon ve kültürel bağlam nedeniyle güvenirlik katsayısının yeniden hesaplanması zorunludur. Türk kültürüne yapılan bu uyarlamanın, lise yöneticileri popülasyonunda tatmin edici bir iç tutarlılık sergilemesi beklenir.

Faktör Analizi

Fiedler’in orijinal teorisi, LPC Ölçeği’ni tek boyutlu, bipolar bir ölçek olarak ele alır. Bu bağlamda, faktör analizinin temel amacı, ölçeğin maddelerinin gerçekten tek bir temel yapıyı (liderin motivasyonel hiyerarşisi) ölçüp ölçmediğini doğrulamaktır. Uyarlama çalışmalarında (Güler, 2007), doğrulayıcı faktör analizi veya açımlayıcı faktör analizi kullanılarak, ölçeğin Türkçe formunun orijinal tek faktörlü yapıyı koruyup korumadığı incelenmelidir. Kaynak bilgide bu analizlere dair sonuçlar mevcut değildir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) / Psikometrik Ölçek

Format: Semantik Diferansiyel formatında sunulan, genellikle 16 ila 20 madde içeren sıfat çiftlerinden oluşur. Her madde 8 puanlık Likert benzeri bir derecelendirme ile değerlendirilir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yöneticiler ve Liderlik Pozisyonundaki Bireyler

Age Group: Yetişkin (Çalışma hayatındaki profesyoneller, özelde lise yöneticileri)

Population Details: Güler (2007) çalışmasında lise yöneticileri örneklem grubu olarak kullanılmıştır.

Test Methodology: Bireyden, çalışma hayatında kendisi için iş yapması en zor olan (en az tercih edilen) çalışma arkadaşını düşünmesi ve bu kişiyi zıt anlamlı sıfat çiftleri üzerinden değerlendirmesi istenir. Puanlama, genellikle 1’den 8’e kadar yapılır, bazı sıfatlar ters puanlanır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Psikoloji, Yönetici, Okul Yönetimi, Liderlik Tarzı, Fiedler Koşulluluk, Uyarlama Ölçeği, Performans

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme yılı 1960’lar olsa da, bu özel Türkçe adaptasyon çalışması 2007 yılında tamamlanmıştır. Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır ve ticari kullanım veya telif ücretleri hakkında bilgi verilmemiştir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: en-az-tercih-edilen-calisma-arkadasi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Güler, S. (2007). Fiedler’in Lpc Ölçeği ile lise yöneticilerinin liderlik tiplerinin belirlenmesi (yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi, İstanbul). Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi adresinden edinilmiştir.

• Fiedler, F. E. (1967). A theory of leadership effectiveness. McGraw-Hill.

En Az Tercih Edilen Çalışma Arkadaşı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle, maddelerin orijinal diliyle korunarak buraya eklenmesi mümkün olmamıştır. Madde listesi için Güler (2007) yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.