Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği (EİÜÖ)

Özet

Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği (EİÜÖ), bireylerin iş yaşamındaki üretkenlik düzeylerini ve iş performanslarındaki olası düşüşleri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle psikiyatrik hastalıklar veya diğer sağlık sorunları nedeniyle işte yaşanan zorlukların ve kayıpların ölçülmesinde kullanılmaktadır. Türk toplumuna uyarlama çalışması 2004 yılında Şükrü Uguz ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

EİÜÖ, tek boyutlu bir yapıya sahiptir ve bireyin son bir hafta içerisindeki iş üretkenliği kaybını belirlemeyi hedefler. Ölçek, özellikle klinik popülasyonlarda sağlıklı bireylere kıyasla anlamlı derecede yüksek puanlar vermesi sayesinde, işlevsellikteki bozulmanın derecesini ölçmekte etkili bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği, İş Üretkenliği, Psikometrik Araç, Uyarlama, Likert Ölçeği, Yapı Geçerliği.

Yazarlar

Ölçeğin Orijinal Geliştiricisi: J. Endicott

Türkçe Uyarlama Yazarları: Uguz, Şükrü; İnanç, B.Y.; Yerlikaya, E.E.; Aydın, H.

Amaç

Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin iş yerindeki iş üretkenliği seviyelerini ve hastalık veya psikolojik semptomların bu üretkenlik üzerindeki olumsuz etkilerini kantitatif olarak ölçmektir. Ölçek, klinik araştırmalarda tedavi etkinliğini değerlendirmek ve bireylerin işlevsellik düzeylerindeki iyileşmeleri takip etmek için kritik bir gösterge sunar.

Ölçek, katılımcıların son bir hafta içerisindeki belirli iş davranışlarını ve işten kaçınma eğilimlerini değerlendirerek, yaşanan üretkenlik kaybının şiddetini belirlemeye odaklanmıştır. Bu sayede, psikiyatrik bozuklukların iş yaşamı üzerindeki yükünün anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

Yapı

Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği (EİÜÖ), Türkçe uyarlamasında da korunan, toplam 25 maddeden oluşan ve tek boyutlu bir yapıya sahip olan bir ölçektir. Bu tek boyut, genel işlevsellik ve işte üretkenlik kaybı kavramını temsil etmektedir.

Ölçek, bireyin iş performansını doğrudan ölçmek yerine, iş ile ilgili görevleri yerine getirmede karşılaşılan zorlukları, toplantılardan kaçınma gibi davranışsal engelleri ve genel iş verimindeki azalmayı değerlendirir. Derecelendirme, 5’li Likert Ölçeği formatında (0=hiç – 4=hemen her zaman) yapılmaktadır, bu da kişinin belirtilen zorlukları ne sıklıkta yaşadığını belirlemeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının yapı geçerliği, ölçeğin ilgili kuramsal varsayımlar kümesiyle ne derece bağlantılı olduğunu göstermek amacıyla incelenmiştir. Bu kapsamda, hastalardan oluşan bir grup ile sağlıklı katılımcılardan oluşan bir grup karşılaştırılmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, sağlıklı katılımcılardan oluşan grubun Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği (EİÜÖ) puan ortalaması (X= 18.18) ile hasta grubun puan ortalaması (X= 42.86) arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur [t= (129.99) –11.01, p< .001]. Bu bulgu, ölçeğin klinik açıdan işlevsellik kaybı yaşayan bireyleri sağlıklı popülasyondan başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini ve dolayısıyla güçlü bir yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

EİÜÖ’nün güvenirlik analizleri, hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı istikrar (test-tekrar test) açısından yüksek sonuçlar vermiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösteren Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir.

Her iki örneklem (hasta ve sağlıklı) için de iç tutarlık Cronbach alfa katsayılarının .90’ın üzerinde olduğu bulunmuştur, bu da ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, her bir maddenin toplam puanla korelasyonları .32 ile .75 arasında değişmektedir; bu da maddelerin genel ölçek yapısına yeterli düzeyde katkı sağladığını belirtir. Ölçeğin test-tekrar test güvenilirlik katsayısı ise .76 olarak rapor edilmiştir, bu değer de ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte doğrudan bir faktör analizi sonucu detaylandırılmamış olsa da, ölçeğin tek boyut ve 25 madde olarak belirtilmesi, Türkçe uyarlama çalışmasında orijinal ölçeğin faktör yapısının korunduğunu veya tek faktörlü bir yapının doğrulandığını işaret etmektedir. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin temel olarak genel işlevsellikteki düşüşü veya iş üretkenliği kaybını ölçme amacına hizmet etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Maddeler ve Boyutlar: Tek boyut ve 25 madde

Ölçekleme Türü: 5’li Likert Ölçeği (0=hiç – 4=hemen her zaman)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Klinik ve Sağlıklı Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler (İş gücüne katılan bireyler)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, psikiyatrik hasta grupları ve sağlıklı kontrol grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, son bir hafta içindeki iş performanslarını ve işle ilgili davranışlarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

İş Kaybı, İşlevsellik, Psikiyatri, İş Performansı, Güvenirlik, İş Üretkenliği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Uyarlama): Şükrü UGUZ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili yazarın çalışmanın yayınlandığı tarihteki kurumsal adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2004

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Şükrü UGUZ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı psikometrik bilgileri, Türk Psikiyatri Dergisi’nin web sitesinde yer almaktadır: turkpsikiyatri.com

Kaynaklar

Uguz, Ş., İnanç, B.Y., Yerlikaya, E.E. ve Aydın, H. (2004). Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği’nin (EİÜÖ) Türk toplumunda geçerlilik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 15(3), 209-214.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: endicott-iste-uretkenlik-olcegi-eiuo-toad.pdf

Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği (EİÜÖ) Maddeleri

Örnek Madde:

Son bir hafta içinde hangi sıklıkla toplantılara katılmaktan kaçındınız?