Emzirme Yeterlilik Ölçeği

Özet

Emzirme Yeterlilik Ölçeği (EYÖ), annelerin kendi emzirme becerilerini başarıyla gerçekleştirme kapasitelerine dair algıladıkları öz yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin bu spesifik uyarlaması, Başgün ve Ekşioğlu (2007) tarafından hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır. Çalışmanın temel amacı, akran eğitimi yoluyla anneden anneye verilen emzirme eğitiminin, annelerin emzirme yeterliliği üzerindeki etkisini nicel olarak belirlemektir. Ölçek çeşidi uyarlama olarak belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Emzirme yeterliliği, emzirme, yeterlilik, annelik, psikometrik araç, uyarlama, anne sağlığı.

Yazarlar

Başgün, Ekşioğlu, A. (Uyarlayıcı).

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, annelerin emzirme eylemini başarılı bir şekilde yerine getirebileceklerine dair sahip oldukları inanç ve beklentileri kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu inançlar, emzirme davranışının başlatılması ve zorluklar karşısında sürdürülmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışmasının yapıldığı akademik araştırmada (Başgün, Ekşioğlu, 2007), ölçek, özellikle bir eğitim programının etkinliğini ölçmek üzere kullanılmıştır. Bu bağlamda, annelere sunulan akran eğitimi modelinin, annelerin öz yeterlilik düzeylerini ne ölçüde artırdığını tespit etmek amaçlanmıştır.

Yapı

Emzirme Yeterlilik Ölçeği, psikolojideki öz yeterlilik (self-efficacy) kavramına dayanmaktadır. Bu kavram, Sosyal Bilişsel Kuram’ın kurucusu Albert Bandura tarafından geliştirilmiştir ve bireyin belirli bir eylemi başarıyla gerçekleştirebileceğine dair inancını ifade eder.

Emzirme bağlamında, bu yapı, annenin bebeğini doğru pozisyonda tutma, sütünün yeterli olduğuna inanma ve emzirme sürecindeki yaygın sorunlarla başa çıkma gibi spesifik becerilere olan güvenini ölçer. Yüksek emzirme yeterlilik algısı, genellikle daha uzun süreli ve başarılı emzirme sonuçlarıyla ilişkilendirilmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin uyarlamasına dair spesifik geçerlik analiz sonuçları (örneğin, yapı geçerliği, kapsam geçerliği veya ölçüt bağımlı geçerlik) kaynak tez özetinde (-) olarak belirtilmiştir. Bu durum, detaylı psikometrik bilgilerin tezin tam metninde yer aldığını veya bu bilginin kamuya açık özet kısmında sunulmadığını göstermektedir.

Bir ölçeğin geçerli kabul edilmesi için, gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı (bu durumda emzirme yeterliliği) ölçtüğünü kanıtlaması gerekmektedir. Uyarlama çalışmalarında geçerliğin sağlanması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğinin korunmasını zorunlu kılar.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analiz sonuçları da kaynakta (-) olarak listelenmiştir. Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü sonucun tutarlılığını ifade eder. Tipik güvenirlik analizleri arasında iç tutarlılık (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile ölçülür) ve test-tekrar test güvenirliği bulunur.

Uyarlama çalışmasının bilimsel standartlara uygun yapıldığı varsayılırsa, ölçeğin Türk anneler örnekleminde kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu beklenir. Ancak bu değerlere tezin tam metnine erişim sağlanmadan ulaşmak mümkün değildir.

Faktör Analizi

Emzirme Yeterlilik Ölçeği’nin Türk örneklemindeki faktör yapısına dair detaylı bilgi kaynakta mevcut değildir. Orijinal ölçekler genellikle birden fazla alt boyuta sahiptir (örneğin, içsel motivasyon, teknik beceri).

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının (boyutlarının) korunup korunmadığını belirlemek amacıyla doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi yapılması standart bir uygulamadır. Bu analizler, ölçeğin Türk kültüründe de aynı psikolojik yapıları ölçtüğünü garantilemek için önemlidir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme (Likert Tipi olduğu varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Anneler

Age Group: Yetişkin (Emzirme dönemindeki anneler)

Population Details: Akran eğitimi yoluyla emzirme yeterlilik eğitimi alan veya alacak olan anneler. Çalışma Ege Üniversitesi, İzmir’de yürütülmüştür.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği / Anket.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik, emzirme başarısı, akran eğitimi, yüksek lisans tezi, psikoloji, anne çocuk sağlığı, yeterlilik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Emzirme Yeterlilik Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması çalışması 2007 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, telif hakları ve izinler için uyarlama yazarı (Başgün, Ekşioğlu, A.) ve çalışmanın yapıldığı kurum olan Ege Üniversitesi’ne başvurulması gerekmektedir.

Kaynaklar

Başgün, Ekşioğlu, A. (2007). Akran eğitimi yolu ile anneden anneye emzirme yeterlilik eğitiminin etkisinin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi, İzmir).

Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi aracılığıyla erişilebilir: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: emzirme-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Emzirme Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynakta doğrudan yayımlanmamıştır. Maddelere ve derecelendirme yapısına erişim sağlamak için Başgün ve Ekşioğlu (2007) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin tam metnine başvurulması gerekmektedir.