Emzirme Özyeterlilik Ölçeği (Kısa Form)

Özet

Bu akademik ölçek girişi, özellikle emzirme davranışına yönelik bireysel inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Emzirme Özyeterlilik Ölçeği’nin (Breastfeeding Self-Efficacy Scale – BSES) Kısa Formunun Türkçe adaptasyon çalışmasını ele almaktadır. 2017 yılında Aluş Tokat ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama, özellikle yüksek riskli popülasyon olan preterm yenidoğanları olan annelerin emzirme konusunda hissettikleri özyeterlilik düzeyini değerlendirmek üzere düzenlenmiştir. Ölçek, annenin emzirme eylemlerini başarılı bir şekilde yerine getirebilme yeteneğine duyduğu güveni ölçerek, emzirme başarısını ve süresini tahmin etmede önemli bir araç sunmaktadır.

Kısa formun uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermek amacıyla yapılmıştır. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerini incelemiş ve özellikle preterm bebek annelerinin yaşadığı zorluklar bağlamında ölçeğin kullanım alanını genişletmiştir.

Anahtar Kelimeler

Emzirme Özyeterlilik, Kısa Form, Uyarlama, Preterm Yenidoğan, Anne Sağlığı, Özyeterlilik, Psikometri.

Yazarlar

Merlinda ALUŞ TOKAT, Çiğdem YEYĞEL, Seda ELMAS, Hediye OKUMUŞ, Makbule ÖZTÜRK HANEY.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, annelerin başarılı bir emzirme deneyimi yaşayabilme yeteneklerine dair inançlarını ve güven düzeylerini ölçmektir. Bu özyeterlilik düzeyi, annenin emzirmeye başlama kararlılığını, karşılaştığı zorluklarla başa çıkma becerisini ve emzirme süresini doğrudan etkileyen kritik bir psikolojik yapıdır.

Emzirme Özyeterlilik Ölçeği (Kısa Form) adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, emzirme sürecinin daha zorlu ve stresli olabildiği preterm yenidoğanları olan anneler popülasyonunda, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini saptamaktır. Kısa form, klinik uygulamalarda zaman kısıtlılığı olan durumlarda hızlı tarama imkanı sunar.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisi’nden türetilen özyeterlilik kavramını ölçmektedir. Emzirme Özyeterliliği, spesifik olarak bir annenin emzirme görevlerini başarılı bir şekilde yerine getirebileceğine dair inancının gücünü ifade eder. Bu inanç, annenin davranışını motive eden ve sürdüren temel bilişsel mekanizmadır.

Ölçek maddeleri, annenin bebeği besleme, ağrı yönetimi, bebeğin yeterince beslenip beslenmediğini anlama ve sosyal zorluklarla başa çıkma gibi emzirmenin çeşitli yönlerine dair güvenini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, genellikle tek bir genel özyeterlilik faktörüne odaklanmaktadır.

Geçerlilik

Ölçeğin adaptasyon çalışmasında, psikometrik özellikler arasında tahmin geçerliliği (Predictive Validity) incelenmiştir. Tahmin geçerliliğini saptamak amacıyla, annelerin hastaneden taburcu olduktan sonraki ilk hafta içinde kısmi veya tam emzirme durumları takip edilmiştir.

Elde edilen ölçek puanlarının, annenin gelecekteki emzirme başarısını (yani, taburculuk sonrası tam veya kısmi emzirme sürdürme durumunu) ne ölçüde doğru tahmin edebildiği analiz edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin preterm bebek anneleri için klinik olarak anlamlı bir öngörü aracı olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, adaptasyon çalışmasında standart bir yöntem olan Cronbach alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçmekte ne kadar başarılı olduğunu gösterir.

Yüksek Cronbach alfa değeri, ölçeğin güvenilirliğinin yüksek olduğunu ve farklı maddelerden elde edilen sonuçların tutarlı olduğunu işaret eder. Bu sonuçlar, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda tutarlı ölçümler yapabildiğini doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Emzirme Özyeterlilik Ölçeği’nin (Kısa Form) orijinal yapısı genellikle tek faktörlüdür ve annenin genel emzirme yeterliliğine odaklanır. Adaptasyon çalışmasında (Aluş Tokat ve ark., 2017) faktör yapısına dair detaylı bilgi sunulmamış olsa da, kısa formların temel amacı, ölçeğin uzun versiyonundaki ana yapıyı koruyarak daha az madde ile aynı psikolojik yapıyı temsil etmektir.

Bu tür kısa form uyarlamalarında, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak orijinal tek faktörlü yapının uyarlanan dildeki veri setinde de uygunluk gösterip göstermediği test edilir. Ölçeğin kullanımı, tek bir toplam puana dayanmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama

Format: Kısa Form (Orijinal ölçeğin kısaltılmış versiyonu)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Anneler

Age Group: Yetişkin (Emziren anneler)

Population Details: Özellikle preterm yenidoğanları olan anneler.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği (Self-report).

Derecelendirme: Adaptasyon çalışmasında derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi verilmemiştir. Orijinal ölçekler genellikle 5 puanlı Likert tipi derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

BSES-SF, Annelik, Bebek Beslenmesi, Sağlık Bilimleri, Klinik Uygulama, İç Tutarlılık, Tahmin Geçerliliği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik amaçlı kullanımı için gerekli izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Merlinda Aluş Tokat ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Kaynaklar

• Aluş Tokat, M., Yeyğel, Ç., Elmas, S., Okumuş, H.,& Öztürk Haney, M., (2017). Preterm yenidoğanlar olan annelere yönelik düzenlenmiş Emzirme Özyeterlilik Ölçeğinin (kısa şekli) güvenirlik ve geçerlilik çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, içinde (ss. 536). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Bu ölçeğe ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: emzirme-ozyeterlilik-olcegi-kisa-form-toad.pdf

Emzirme Özyeterlilik Ölçeği (Kısa Form) Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen referansta belirtilen orijinal çalışma ile iletişime geçiniz.