Beş Faktör Kişilik Ölçeği-Kısa Form

Özet

Beş Faktör Kişilik Modeli (BFKM) çerçevesinde geliştirilen bu ölçek, BFKM’nin Türkiye bağlamında kullanılan uzun formunun kısaltılmış versiyonudur. Ölçeğin temel amacı, beş temel kişilik boyutunu (Dışadönüklük, Yumuşakbaşlılık/Geçimlilik, Öz-denetim/Sorumluluk, Duygusal Tutarsızlık ve Gelişime Açıklık) daha az madde kullanarak hızlı ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. 2016 yılında Arkun Tatar tarafından geliştirilen bu kısa form, psikometrik açıdan sağlam sonuçlar sunarak araştırma ve uygulamada zaman verimliliği sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kişilik, Beş Faktör Kişilik Ölçeği, Kısa Form, Psikometri, Güvenilirlik, Geçerlik, Öz-denetim, Dışadönüklük.

Yazarlar

Arkun Tatar

Amaç

Beş Faktör Kişilik Ölçeği-Kısa Formu (BFKÖ-KF), Beş Faktör Kişilik Modeli‘ni ölçen uzun formun pratik uygulamalarda ve büyük örneklemli çalışmalarda kullanımını kolaylaştırmak amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirilmesindeki temel amaç, ölçülen yapıların bütünlüğünü koruyarak madde sayısını azaltmak ve böylece uygulama süresini kısaltmaktır.

Bu kısaltılmış form, bireylerin temel kişilik özelliklerini hızlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır. Orijinal uzun formun psikometrik niteliklerini yüksek düzeyde yansıtmayı başararak, araştırmacılara ve klinisyenlere zaman açısından verimli bir araç sunmaktadır.

Yapı

BFKÖ-KF, modern psikoloji literatüründe kabul gören ve evrensel bir kişilik taksonomisi sağlayan Beş Faktör Kişilik Modeli (Big Five) üzerine kurulmuştur. Bu model, insan kişiliğini beş ana boyutta ele alır.

Ölçek, bu beş ana boyutu ölçmek üzere yapılandırılmıştır:

• Dışadönüklük (Extraversion): Sosyallik, girişkenlik, enerji düzeyi ve duygusal dışavurum.
• Yumuşakbaşlılık/Geçimlilik (Agreeableness): İşbirliği yapma, şefkat, güven ve nezaket.
• Öz-denetim/Sorumluluk (Conscientiousness): Düzenlilik, sorumluluk, hedef odaklılık ve disiplin.
• Duygusal Tutarsızlık (Neuroticism): Olumsuz duyguları deneyimleme eğilimi, kaygı, sinirlilik ve duygusal dengesizlik.
• Gelişime Açıklık (Openness to Experience): Merak, yaratıcılık, yeni fikirlere ve deneyimlere açıklık.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla seçilen maddeler üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak varsayılan beş faktörlü yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini göstermek için kritik öneme sahiptir.

Analiz sonuçları, ölçeğin genel olarak beklenen faktör yapısını doğruladığını göstermiştir. Küçük farklarla yer değiştiren yalnızca iki madde dışında, tüm maddeler beklenen faktörlerde yüksek yükler alarak gruplanmıştır. Bu durum, BFKÖ-KF’nin ölçmeyi amaçladığı beş temel kişilik yapısını başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini kanıtlamaktadır.

Güvenilirlik

Güvenilirlik çalışması kapsamında, hem Uzun Form (UF) hem de Kısa Form (KF) için iç tutarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizlerde temel olarak Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır.

Hesaplanan alfa katsayıları, kısa formun (KF) alt boyutlarının da orijinal uzun form gibi yüksek derecede tutarlı olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık katsayılarının yüksek olması, ölçeğin aynı yapıyı ölçen maddelerinin birbirleriyle tutarlı çalıştığı ve dolayısıyla ölçüm sonuçlarının güvenilir olduğu anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, maddelerin faktör yapısını belirlemek ve kısaltma işleminde hangi maddelerin korunacağına karar vermek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, maddelerin faktör yüklerini inceleyerek ölçeğin temel yapısının korunmasını sağlamıştır.

Analiz, maddelerin faktör yüklerinin incelenmesi sonucunda, iki madde dışında tüm maddelerin teorik olarak ait oldukları faktörlere yüksek düzeyde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu başarılı faktör yapısı, kısa formun orijinal Beş Faktör Kişilik Modeli‘nin yapısını koruyarak geçerli bir kısaltma olduğunu desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Kısa Form Adaptasyonu)

Format: Beş alt boyut ve toplam 76 madde içeren öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada üniversite öğrencileri ve yetişkinler dahil geniş bir örneklem kullanıldığı varsayılmaktadır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmıştır (1= tamamen uygun – 5= hiç uygun değil).

Anahtar Kelimeler

Kişilik envanteri, Psikolojik ölçme, BFKM, Alfa katsayısı, Faktör yapısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Arkun Tatar

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Arkun Tatar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: bes-faktor-kisilik-olcegi-kisa-form-toad.pdf

Referanslar

Tatar, A. (2016). Beş Faktör Kişilik Ölçeğinin Kısa Formunun geliştirilmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17, 14-23. doi: 10.5455/apd.202977

Beş Faktör Kişilik Ölçeği-Kısa Form Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

5 alt boyut ve 76 madde

Dışadönüklük (14 m):

Yumuşakbaşlılık/geçimlilik (16 m):

Öz-denetim/sorumluluk (17 m):

Duygusal tutarsızlık (15 m):

Gelişime açıklık (14 m):