Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği

Özet

Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği (EDBÖ), bireylerin empati yeteneklerini çok boyutlu bir perspektiften ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması Barış Kaya ve Ömer Metin Çolakoğlu tarafından 2015 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türk kültürüne özgü geçerli ve güvenilir bir ölçüm sağlamayı hedeflemiştir. EDBÖ, bilişsel ve duygusal bileşenleri içeren karmaşık empati yapısını, Sosyal Beceriler, Duygusal Tepki ve Bilişsel Empati olmak üzere üç temel alt boyut üzerinden değerlendirmektedir.

Kapsamlı psikometrik analizler, özellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve farklı zamanlarda yapılan test-tekrar test uygulamaları, ölçeğin Türk örnekleminde de yüksek düzeyde yapı geçerliğine ve güvenirliğine sahip olduğunu göstermiştir. Ölçek, dörtlü Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmakta olup, toplam 28 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Empati, Bilişsel Empati, Duygusal Tepki, Sosyal Beceriler, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Psikolojik Değerlendirme.

Yazarlar

Barış Kaya, Ömer Metin Çolakoğlu

Amaç

Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği’nin (EDBÖ) temel amacı, bireylerin empati düzeylerini ve empatinin temel bileşenlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, empatinin tek bir genel puandan ziyade, sosyal etkileşim, duygusal reaksiyon ve bilişsel anlama gibi farklı yetenekler bütünü olarak ele alınmasına olanak tanır. Uyarlama çalışması, uluslararası alanda kullanılan bu yapıyı Türk psikoloji ve eğitim araştırmalarına kazandırmayı amaçlamıştır.

Ölçek, klinik ve akademik ortamlarda bireylerin kişilerarası ilişkilerdeki yeterliliklerini, başkalarının duygusal durumlarına karşı duyarlılıklarını ve zihinsel durumlarını (Theory of Mind) okuma becerilerini ayrı ayrı analiz etmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

EDBÖ, bireyin empati yeteneğini üç temel faktör veya alt boyut üzerinden inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, toplam 28 maddeden oluşmaktadır. Bireylerin yanıtları, bu üç alt boyutta puanlanarak empatik eğilimlerinin detaylı bir profilini sunar:

• Sosyal Beceriler (4 Madde): Bireyin sosyal ortamlarda rahatça etkileşim kurma, iletişim başlatma ve sürdürme yeterliliğini ifade eder.
• Duygusal Tepki (4 Madde): Başkalarının yaşadığı olumsuz duygusal durumlara (üzüntü, acı) karşı kişinin gösterdiği duygusal reaksiyonların yoğunluğunu ve hassasiyetini kapsar.
• Bilişsel Empati (5 Madde): Bireyin, sözel olmayan ipuçları veya bağlam yoluyla diğerlerinin düşünce, niyet ve inançlarını doğru bir şekilde tahmin etme ve anlama yeteneğini (zihin teorisi) ölçer.

Geçerlik

Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları dört aşamalı ve çok yöntemli bir yaklaşımla incelenmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten empati yapısını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır.

Eş Zamanlı Geçerlik Çalışmaları: Geçerlik çalışmalarının ilk aşamasında, İngiltere’deki bir Psikiyatri Enstitüsü’nde görevli 53 uzmana, EDBÖ ile birlikte Sosyal Arzuedilebilirlik Ölçeği, Göz testi ve Yetişkinler için Ulusal Okuma Testi uygulanmıştır. Bu karşılaştırmalı uygulamalar, EDBÖ’nün diğer bilinen ve ilgili yapılarla tutarlılığını değerlendirmiştir (Akt: Lawrence, Shaw, Baker, Baron-Cohen ve David. 2004).

Farklı Ölçeklerle İlişkisel Geçerlik: Dördüncü aşamada, rastgele seçilen 62 katılımcıya 3 boyuttan oluşan Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği uygulanmıştır. Bu analizler, EDBÖ’deki alt boyutların beklenen teorik yapılarla olan ilişkilerini incelemiş ve ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen sonuçlar elde edilmiştir. Tüm geçerlik aşamalarının sonunda, Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği’nin geçerlik açısından yeterli olduğu sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, özellikle zamana bağlı tutarlılık (test-tekrar test) ve iç tutarlılık yöntemleri kullanılarak detaylıca incelenmiştir. Güvenirlik çalışmaları da geçerlik çalışmaları ile paralel dört aşamada gerçekleştirilmiştir.

Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içindeki istikrarını belirlemek amacıyla, ilk aşamadaki katılımcılardan 25 kişiye 10-12 ay sonra ölçek tekrar uygulanmıştır. Elde edilen yüksek korelasyon katsayısı (r=0.835, n=25, p=0.0001), EDBÖ’nün uzun bir zaman aralığında bile ölçüm sonuçlarını büyük ölçüde koruduğunu ve dolayısıyla yüksek düzeyde zamana bağlı tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamıştır.

İç Tutarlılık ve Yapısal Güvenirlik: İngiltere’deki Psikiyatri Enstitüsü’nde görevli uzmanlar ve gönüllülerden oluşan 172 kişilik örneklemden elde edilen verilerle yapılan analizler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusundaki iç tutarlılığının da yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, EDBÖ’nün hem yapısal hem de zamansal açıdan güvenilir bir araç olduğunu teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği’nin (EDBÖ) yapısal geçerliğini ve boyutluluğunu belirlemek amacıyla, 172 kişilik bir örneklem üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçek maddelerinin altında yatan temel yapıları ortaya çıkarma amacını taşımaktadır.

Analiz sonuçları, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak üç temel faktörden oluştuğunu doğrulamıştır. Bu üç faktör, empatinin farklı yönlerini temsil eden Sosyal Beceriler, Duygusal Tepki ve Bilişsel Empati alt boyutlarıdır. Bu faktör yapısının ortaya çıkması, EDBÖ’nün sadece genel bir empati puanı vermek yerine, empatinin bileşenlerini ayrı ayrı değerlendirme yeteneğine sahip olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Uzmanlar ve Gönüllülerden oluşan örneklem)

Yaş Grubu: Yetişkin (Örneklem yaş ortalaması 32.5)

Popülasyon Detayları: İngiltere’de bulunan bir Psikiyatri Enstitüsü’nde çalışan uzmanlar ve gönüllülerden oluşan örneklem (n=172 ve n=53)

Test Metodolojisi: Ölçek, 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Yanıt seçenekleri 1= Kesinlikle katılmıyorum’dan 4= Kesinlikle katılıyorum’a kadar sıralanmaktadır. Ölçek 3 alt boyut ve toplam 28 maddeden oluşur.

Anahtar Kelimeler

EDBÖ, Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği, Sosyal Arzuedilebilirlik, Test-Tekrar Test, Psikiyatri, Bilişsel Empati.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2015

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için sorumlu yazar Barış Kaya ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım koşulları ve ücret bilgileri yazar tarafından belirlenir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: empati-duzeyi-belirleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Kaya, B. ve Çolakoğlu, Ö. M. (2015). Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği (EDBÖ) Uyarlama Çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 17-30. DOI: 10.17679/iuefd.16127895.
• Crowne, D. ve Marlowe, D. (1960). Sosyal Arzuedilebilirlik Ölçeği. (Aktarılmıştır).
• Baron-Cohen, S., Wheelwright, S., Hill, J., Raste, Y., ve Plumb, I. (2001). Göz testi. (Aktarılmıştır).
• Nelson, H. E. (1982). Yetişkinler için Ulusal Okuma Testi. (Aktarılmıştır).
• Lawrence, E. J., Shaw, P., Baker, D., Baron-Cohen, S., ve David, A. S. (2004). (Aktaran Kaynak).

Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği Maddeleri

3 Alt boyut ve 28 Madde

• Sosyal Beceriler (4 m): Birisi, benimle sohbet etmek isterse rahatlıkla sohbete başlarım.
• Duygusal Tepki (4 m): Haber programlarında acı çeken insanları görürsem üzülürüm.
• Bilişsel Empati (5 m): Bir grup içerisinde tuhaf ya da rahatsız hisseden birisini anında fark ederim.