Eleştirel Düşünme Motivasyonu Ölçeği

Özet

Eleştirel Düşünme Motivasyonu Ölçeği, bireylerin eleştirel düşünme süreçlerine katılma ve bu süreçleri sürdürme konusundaki istekliliklerini ve içsel dürtülerini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, 19 maddeden oluşmakta olup, psikolojik ölçümde yüksek düzeyde iç tutarlılık (0,90) sergilemiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini gösteren güçlü faktör analizi ve güvenirlik verileri sunmaktadır. Ölçek, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında bireylerin motivasyon düzeylerini belirlemek için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Motivasyon, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Güvenirlik, Kaiser-Meyer-Olkin, Faktör Analizi

Yazarlar

Bülent Dönmez, Figen Kaya

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin akademik veya günlük yaşamda karşılaştıkları problemleri analiz etme, değerlendirme ve çözme süreçlerinde gösterdikleri eleştirel düşünme eylemlerine yönelik sahip oldukları motivasyonun gücünü ve yönünü belirlemektir. Bu araç, bireylerin eleştirel düşünme becerilerini kullanma eğilimlerini ve istekliliklerini nicel olarak saptamaya yardımcı olur.

Bu ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğrencilerin neden eleştirel düşünme görevlerinden kaçındığını veya bu görevlere ne ölçüde istekle yaklaştığını anlamada kritik bilgiler sunar. Ölçeğin kullanımı, eğitim programlarının bireylerin düşünme motivasyonunu artıracak şekilde tasarlanmasına rehberlik edebilir.

Yapı

Eleştirel Düşünme Motivasyonu Ölçeği, bireyin bilişsel süreçlere yönelik içsel ve dışsal motivasyonunu ölçen psikolojik bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, eleştirel düşünme becerilerinin kendisinden ziyade, bu becerileri kullanmaya yönelik tutumu, azmi ve istekliliği kapsar. Yüksek motivasyona sahip bireylerin, karmaşık sorunları çözmek için daha fazla çaba göstermesi beklenir.

Ölçek, motivasyonun farklı boyutlarını tek bir genel faktör altında toplamış olabilir, ancak uyarlama çalışmasının detaylı yapısı orijinal ölçeğin alt boyutlarını koruyup korumadığına dair ek bilgi gerektirir. Temel olarak ölçülen yapı, bireyin eleştirel bir yaklaşımla bilgi işleme sürecine duyduğu içsel veya dışsal motivasyon derecesidir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen analizler, ölçeğin teorik yapıyı ölçme yeteneğini desteklemektedir. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçlarına göre, örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygunluğunu gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ölçüm değeri 0,85 olarak tespit edilmiştir. Bu değer, örneklem yeterliliğinin “çok iyi” düzeyde olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, verilerin faktör analizi için küresellik varsayımını karşılayıp karşılamadığını test eden Bartlett Sphericity testi sonuçları da anlamlı bulunmuştur. Ki kare değeri 1495,35 (serbestlik derecesi df = 171) olup, p değeri .000 olarak saptanmıştır. Bu sonuç, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin birim matris olmadığını ve faktör analizinin yapılmasının uygun olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, maddelerin iç tutarlılığını değerlendirmek üzere yapılmıştır. Hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) 0,90 olarak bulunmuştur.

Bu yüksek katsayı (0,90), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir. Bu, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde istikrarlı sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir, bu da psikometrik açıdan güçlü bir göstergedir.

Faktör Analizi

Eleştirel Düşünme Motivasyonu Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması sırasında uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemektedir. KMO değeri (0,85) ve Bartlett Sphericity testi sonuçlarının (χ² = 1495,35, p < .001) yüksek anlamlılığı, veri setinin faktörleştirme için mükemmel düzeyde uygun olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe kültürüne ve diline başarıyla aktarıldığını ve ölçeğin teorik olarak beklenen boyutu veya boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Maddeler: 19 madde

Derecelendirme: 6’lı Likert Tipi Derecelendirme (1 = “Hiç Katılmıyorum” ve 6 = “Aynen Katılıyorum”)

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Popülasyonu (Genellikle üniversite öğrencileri veya yetişkinler)

Yaş Grubu: Yetişkinler ve Ergenler (Uyarlama çalışmasının hedef kitlesi doğrultusunda)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, psikolojik veya eğitimsel araştırmalarda kullanılan tipik örneklemler (örneğin, üniversite öğrencileri) üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların eleştirel düşünmeye yönelik motivasyonlarını 6 kademeli bir ölçek üzerinde işaretlemeleri istenen nicel bir metodoloji kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme Ölçeği, İç Tutarlılık, Psikolojik Ölçüm, Likert Ölçeği, Eğitim Psikolojisi, Bülent Dönmez, Faktör Analizi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bülent Dönmez

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarların bağlı olduğu akademik kurumlar (detaylı bilgi mevcut değildir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için sorumlu yazar (Bülent Dönmez) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Dönmez, B. ve Kaya, F. (2016). Eleştirel Düşünme Motivasyonu Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(25), 159-173.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: elestirel-dusunme-motivasyonu-olcegi-toad.pdf

Eleştirel Düşünme Motivasyonu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır.