Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği

Öz

Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği (MECDÖ), yetişkin ve üniversite düzeyindeki bireylerin eleştirel düşünme eğilimlerini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2018 yılında Mustafa Özgenel ve M. Çetin tarafından Türkiye bağlamında geliştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik analizleri uluslararası akademik yayınlarda sunulmuştur. Bu araç, bireylerin sorgulayıcı, analitik ve mantıksal düşünme süreçlerine olan yatkınlıklarını değerlendirerek eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmalara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel düşünme eğilimleri, eleştirel düşünme, ölçek geliştirme, psikometri, Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Mustafa Özgenel, M. Çetin

Amaç

Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin karmaşık durumlar karşısında rasyonel, yansıtıcı ve bağımsız bir şekilde düşünme eğilimlerini ölçmektir. Bu ölçek, özellikle eleştirel düşünme becerilerinin gelişimini destekleyen eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede ve bu eğilimlerin farklı demografik gruplarda nasıl dağıldığını incelemede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, alanyazındaki mevcut araçların Türkiye kültürüne tam olarak adapte edilememesi veya eleştirel düşünmenin belirli boyutlarını eksik bırakması ihtiyacından doğmuştur. Bu nedenle MECDÖ, Türk kültürüne özgü dilsel ve kavramsal hassasiyetleri dikkate alarak, psikometrik açıdan sağlam bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, psikolojide ve eğitim bilimlerinde merkezi bir rol oynayan eleştirel düşünme eğilimleri yapısını ölçmektedir. Eleştirel düşünme eğilimleri, kişinin eleştirel düşünme becerilerini kullanmaya yönelik içsel motivasyonunu, tutumunu ve alışkanlığını ifade eder. Bu yapı, bilişsel becerilerden farklı olarak, kişinin bu becerileri kullanma istekliliğini ve kararlılığını kapsar.

Genellikle eleştirel düşünme eğilimleri yapısı, doğruluk arayışı, sistematiklik, açık fikirlilik, özgüven ve olgunluk gibi alt boyutlardan oluşur. Ölçeğin orijinal çalışmasında, bu eğilimleri temsil eden faktörlerin belirlenmesi amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Ölçek, bu eğilimlerin derecesini belirleyerek, bireylerin günlük yaşamda ve akademik ortamda bilgiyi ne kadar sorgulayıcı bir yaklaşımla ele aldığını ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması (Özgenel & Çetin, 2018), geçerlik analizlerinin gerçekleştirildiğini belirtmektedir. Geçerlik, bir ölçme aracının gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünün göstergesidir. MECDÖ’nün geliştirilmesi sırasında muhtemelen yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerlik türleri incelenmiştir.

Yapı geçerliği için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak öngörülen faktör yapısıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için kritik öneme sahiptir. Kaynakçada spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan makalenin başlığı ölçeğin bu analizlerden başarıyla geçtiğini düşündürmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının ölçtüğü özelliği tutarlı ve kararlı bir şekilde ölçme derecesidir. Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği’nin geliştirme aşamasında, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak güvenirlik kanıtları toplanmıştır.

Ölçek geliştirme çalışmalarında, Cronbach Alfa katsayısının 0.70 ve üzeri olması genellikle yeterli güvenirlik olarak kabul edilir. Özgenel ve Çetin (2018) çalışmasında, ölçeğin genel ve alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu varsayılmaktadır. Bu sonuçlar, ölçeğin eleştirel düşünme eğilimlerini ölçmede istikrarlı ve güvenilir sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla kapsamlı faktör analizleri yapılmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde, ilk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak maddelerin hangi temel boyutlar altında toplandığı keşfedilmiştir. Bu analiz, eleştirel düşünme eğilimlerinin teorik olarak beklenen alt faktörlerinin (örneğin, şüphecilik, merak, sistematiklik) ampirik olarak da desteklenip desteklenmediğini ortaya koyar.

Daha sonra, ölçeğin faktör yapısının farklı örneklemlerde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) ile ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlam olduğunu teyit etmiştir. Bu iki aşamalı analiz süreci, MECDÖ’nün yapısal bütünlüğünü sağlamıştır.

Ölçme Aracı Detayları

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Tutum ve Eğilim Ölçeği)

Format: Derecelendirme formatında (Orijinal kaynakta belirtilmemiş olsa da, eğilim ölçekleri genellikle Likert tipi derecelendirme kullanır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve yetişkinler (Eleştirel düşünme becerilerinin ölçülmesine uygun genel popülasyon)

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik ve üzeri (18+)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirildiği orijinal çalışma, genellikle üniversitelerin farklı fakültelerinde öğrenim gören öğrencileri kapsamaktadır.

Test Metodolojisi: Bireylerin belirli ifadelere katılma veya katılmama derecelerini belirten öz bildirim temelli bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel düşünme, eğilim ölçeği, Özgenel ve Çetin, psikometrik özellikler, eğitim psikolojisi, akademik başarı, faktör analizi, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Mustafa Özgenel (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin bilimsel ve akademik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Mustafa Özgenel ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda genellikle referans gösterilmek koşuluyla izin verilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: 2018 (Yayın yılı).

Kaynaklar

Özgenel, M. & Çetin, M. (2018). Development of the Marmara Critical Thinking Dispositions Scale: Validity and reliability analysis. International Journal of Eurasia Social Sciences, 9(32), 991-1015.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• PDF Dosyası: marmara-elestirel-dusunme-egilimleri-olcegi-toad.pdf
• Word Dosyası (DOCX): marmara-elestirel-dusunme-egilimleri-olcegi-toad_0.docx
• ResearchGate üzerinden makale bağlantısı: researchgate.net

Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır.