Öğretmen Tutumlarının Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Becerilerine Etkisi Ölçeği

Özet

Öğretmen Tutumlarının Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Becerilerine Etkisi Ölçeği, T. Tokyürek tarafından 2001 yılında Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğretmenlerin öğrencilerin eleştirel düşünme yeteneklerini destekleme veya engelleme yönündeki mevcut tutumlarını sistematik bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, eğitim ortamlarında öğretmen davranışlarının öğrencilerin üst düzey bilişsel becerilerinin gelişimindeki merkezi rolünü inceleme ihtiyacından doğmuştur. Ölçek, özellikle öğretmen tutumlarının kritik düşünme becerileri üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır.

Geliştirme çalışması, Türk eğitim sistemindeki öğretmenlerin pedagojik yaklaşımlarını ve bu yaklaşımların öğrencilerin bağımsız düşünme ve problem çözme yetenekleri üzerindeki yansımalarını ortaya koymayı hedeflemiştir. Ölçeğin yapısı, eleştirel düşünmeyi teşvik eden (örneğin, soru sormayı destekleme, tartışmaya izin verme) ve eleştirel düşünmeyi kısıtlayan (örneğin, otoriter yaklaşımlar, tek doğru cevaba odaklanma) tutumları kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Ancak, kaynakçada belirtilen temel referans bir yüksek lisans tezi olduğundan, ölçeğin kapsamlı psikometrik özellikleri (geçerlik, güvenirlik, faktör yapısı) hakkında detaylı yayınlanmış veriler bu kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme Becerileri, Öğretmen Tutumları, Eğitim Psikolojisi, Pedagoji, Ölçek Geliştirme, Bilişsel Gelişim, Sakarya Üniversitesi.

Yazarlar

Tokyürek, T.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin sahip olduğu tutumların ve inançların, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini ne ölçüde etkilediğini ve bu becerilerin gelişimine nasıl katkıda bulunduğunu veya engel teşkil ettiğini belirlemektir. Bu araç, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğretmenlerin kritik düşünme becerilerine yönelik pedagojik yaklaşımlarını değerlendirmede ve potansiyel gelişim alanlarını saptamada objektif bir ölçüt sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, öğretmenlerin sınıf içi davranışlarının, öğrencilerin sorgulama, analiz etme, değerlendirme ve mantıksal sonuç çıkarma gibi temel eleştirel düşünme bileşenlerini nasıl şekillendirdiğini incelemek için tasarlanmıştır. Bu bağlamda, ölçek, öğretmenlerin açık fikirli olma, öğrencilerin fikirlerine saygı gösterme, karmaşık problemleri teşvik etme ve farklı bakış açılarını destekleme gibi kritik tutumlarını ölçmeye odaklanmıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, iki temel psikolojik yapının kesişimini ölçmektedir: Öğretmen Tutumları ve Eleştirel Düşünme Becerileri Üzerindeki Etki. Öğretmen tutumları, genellikle bir öğretmen tarafından bir konuya, öğrenciye veya pedagojik yaklaşıma karşı gösterilen duygusal ve bilişsel eğilimler olarak tanımlanır. Bu ölçek özelinde, tutumlar, eleştirel düşünmeyi destekleyen veya engelleyen davranışsal eğilimler olarak kavramsallaştırılmıştır.

Ölçülen yapı, öğretmenlerin sınıf yönetimi, ders işleme yöntemleri ve öğrencilere geri bildirim verme biçimlerinin, öğrencilerin bağımsız ve eleştirel düşünme kapasitelerini doğrudan etkilediği varsayımına dayanır. Bu, öğretmenlerin otoriterlik düzeyi, esneklik, öğrenci merkezlilik ve akademik risk almayı teşvik etme düzeyleri gibi alt boyutları içerebilir. Ölçek, bu tutumsal farklılıkları yakalayarak, eğitim araştırmalarına önemli bir girdi sağlamayı hedeflemiştir.

Geçerlik

Orijinal kaynakçada geçerlik bilgileri “–” olarak belirtilmiş olmasına rağmen, bir ölçek geliştirme çalışması olarak Tokyürek (2001) tezinde geçerlik çalışmalarının yapılmış olması beklenir. Tipik olarak, bu tür tezlerde aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, eleştirel düşünme becerilerini etkileyen öğretmen tutumları yapısını ne kadar iyi temsil ettiğini değerlendirmek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş olması muhtemeldir.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek için Faktör Analizi gibi istatistiksel yöntemler kullanılmış olabilir.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik (Criterion-Related Validity): Öğretmenlerin bu ölçekten aldıkları puanların, öğrencilerin bağımsız olarak ölçülen eleştirel düşünme puanlarıyla veya diğer ilgili akademik başarı göstergeleriyle korelasyonu incelenmiş olabilir.

Bu ölçeğin akademik literatürde yaygın olarak kabul görmesi ve kullanılması için, tam ve detaylı geçerlik çalışmalarının (özellikle yapı geçerliği verilerinin) yayınlanmış makaleler aracılığıyla sunulması gerekmektedir. Şu anda mevcut olan kaynak, detaylı geçerlik katsayılarını (örneğin, korelasyon değerleri veya faktör yükleri) açıkça sunmamaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakçada güvenirlik bilgileri de “–” olarak belirtilmiştir. Ancak, bir psikometrik aracın geliştirilmesi sürecinde güvenirlik çalışmalarının yapılması zorunludur. Güvenirlik, ölçeğin ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ifade eder.

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmış olması beklenir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için bu yöntemin kullanılmış olması mümkündür.

Ölçeğin güvenirlik katsayıları, araştırmanın metodoloji bölümünde yer almalıdır. Bu psikometrik özelliklerin eksikliği, ölçeğin güncel araştırmalarda kullanımını sınırlayabilir ve gelecekteki çalışmaların bu verileri tamamlamasını gerektirebilir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi, ölçeğin altında yatan teorik boyutları (faktörleri) belirlemek için kullanılır. Öğretmen Tutumlarının Eleştirel Düşünmeye Etkisi gibi karmaşık bir yapı, muhtemelen birden fazla faktörden oluşmaktadır (örneğin, “Öğrenci Merkezli Yaklaşım”, “Otoriterlik”, “Sorgulamayı Teşvik Etme”).

Tokyürek’in tezinde, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinden birinin veya her ikisinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin kaç faktörlü olduğu, faktörlerin toplam varyansı ne kadar açıkladığı ve maddelerin faktör yüklerinin kaç olduğu belirlenir. Bu bilgilerin eksikliği, ölçeğin teorik yapısını tam olarak anlamamızı engellemektedir. İdeal bir akademik girişte, faktör sayılarının ve önemli yük değerlerinin belirtilmesi gerekmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale). Bu ölçek, mevcut bir ölçeğin adaptasyonu veya çevirisi yerine, Türkiye bağlamında sıfırdan geliştirilmiştir.

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi (“-“) olarak belirtilmiş olsa da, öğretmen tutumlarını ölçen bu tür ölçeklerin tipik olarak Likert tipi derecelendirme formatında (örneğin, 5’li veya 7’li Likert) olması beklenir. Katılımcılar, kendilerini veya gözlemlenen tutumları belirli bir düzeyde (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a) derecelendirirler.

Mevcut Diller: Türkçe.

Hedef Nüfus Grubu: Öğretmenler (Öğretmenlerin tutumlarını ölçtüğü için hedef kitle öğretmenlerdir).

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan öğretmenler).

Nüfus Detayları: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli kademelerde görev yapan öğretmenlerin tutumlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Yüksek lisans tezi araştırması genellikle belirli bir il veya bölgedeki öğretmen örneklemi üzerinde uygulanmıştır (Sakarya Üniversitesi merkezli bir çalışma olduğu için Sakarya ve çevresi muhtemeldir).

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) veya Gözlem Temelli (Eğer ölçek, öğrencilerin öğretmenlerinin tutumlarını değerlendirmesi için uyarlanmışsa, bu gözlem temelli bir form olabilir. Ancak, orijinal adı “Öğretmen Tutumlarının…” olduğu için, büyük olasılıkla öğretmenlerin kendi tutumlarını bildirdiği bir öz bildirim aracıdır).

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Eğitimi, Likert Ölçeği, Eğitim Psikolojisi, Sakarya, Psikometrik Özellikler, Tutum Ölçümü, Yüksek Lisans Tezi, Öğrenci Gelişimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Bulunmamaktadır.

Bağlılık E-posta Adresleri: Veri Bulunmamaktadır.

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (2001 yılı itibarıyla bağlılık).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2001 yılında T. Tokyürek tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, yazarın kendisinden veya tezin bağlı olduğu Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden alınmalıdır.

Genellikle tez çalışmaları kapsamında geliştirilen ölçekler, akademik araştırmalar için ücretsiz olarak kullanıma sunulur; ancak ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni ve telif hakları durumu kontrol edilmelidir. Ölçeğin orijinal PDF versiyonu kaynakçada belirtilmemiştir.

Test Yılı: 2001

Kaynaklar

Tokyürek, T. (2001). Öğretmen tutumlarının öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

Öğretmen Tutumlarının Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Becerilerine Etkisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynakçada ölçeğin maddeleri, derecelendirme formatı veya maddelerin sayısı hakkında spesifik bir bilgi sunulmamıştır. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu girişe eklenememektedir. Ölçek maddelerine ulaşmak için Tokyürek (2001) yüksek lisans tezinin tam metnine başvurulması gerekmektedir.