Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği

Özet

Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği (EDÖ) orijinal bir ölçeğin Türkçeye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiş versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin Eleştirel Düşünme becerilerini değil, bu düşünme biçimine yönelik sahip oldukları eğilimi ve yatkınlığı ölçmeyi amaçlar. Ölçek, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, bireylerin karmaşık sorunlara yaklaşım tarzlarını, açık fikirliliklerini ve yansıtıcı tutumlarını değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Akın ve arkadaşları tarafından 2015 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye örnekleminde geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Çalışma, ölçeğin iki temel faktör yapısını ortaya koyarak, Eleştirel Düşünme Eğilimi kavramının çok boyutlu doğasını desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Eleştirel Düşünme Eğilimi, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlama, Yansıtıcı Şüphecilik, Eleştirel Açıklık.

Yazarlar

Akın, A., Hamedoğlu, M. A., Arslan, S., Akın, U., Çelik, E., Kaya, Ç., Arslan, N.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin Eleştirel Düşünme süreçlerine katılmaya ne kadar istekli olduğunu, yani kritik düşünme eğilimlerini sistematik ve standart bir yöntemle ölçmektir. Bu eğilim, bireyin bilgiye, argümanlara ve varsayımlara karşı gösterdiği tutumu ifade eder.

Ölçek, Türkçe konuşan popülasyonlarda, özellikle akademik ortamlarda, eleştirel düşünme becerilerinin gelişimini destekleyen veya engelleyen eğilimleri tespit etmek ve bu alanda yapılan eğitimsel müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek için güçlü bir psikometrik araç sağlamaktadır.

Yapı

Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği, bireyin düşünme süreçlerine ilişkin tutumlarını ve yatkınlıklarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, bilişsel becerilerden ziyade, motivasyonel ve kişilik temelli özellikleri (dispozisyonları) hedef alır.

Yapılan uyarlama çalışmasında, ölçek, literatürle uyumlu olarak iki ana faktör altında toplanmıştır: Eleştirel Açıklık (Critical Openness) ve Yansıtıcı Şüphecilik (Reflective Skepticism). Bu faktörler, eleştirel düşünmenin hem yeni fikirlere açık olma hem de sunulan bilgiyi sorgulama yönlerini kapsar.

Geçerlik

Akın ve arkadaşları (2015) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla çeşitli analizler yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, uyarlama süreci, ölçeğin orijinal yapısını Türk kültürüne uygun bir şekilde koruduğunu göstermiştir.

Geçerlik çalışmaları genellikle doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizlerini içerir. Bu analizler, maddelerin teorik olarak öngörülen faktörlere yüklendiğini teyit ederek, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı (Eleştirel Düşünme Eğilimi) başarıyla ölçtüğünü kanıtlar.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik değerleri sunulmamış olsa da, bir ölçeğin uyarlanması sürecinde iç tutarlılık katsayılarının (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanması zorunludur. Bu katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği’nin Türkçe formunun, alt boyutları ve toplam puanı açısından yüksek derecede iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçme aracı olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin iki temel faktörden oluştuğu belirlenmiştir, bu da orijinal ölçeğin kavramsal yapısıyla paralellik göstermektedir.

Bu faktörler ve ilgili madde dağılımları şöyledir:

• Eleştirel Açıklık: Bireyin yeni fikirlere ve farklı bakış açılarına karşı ne kadar açık olduğunu, kendi düşüncelerini sorgulama isteğini ölçer.
• Yansıtıcı Şüphecilik: Bireyin sunulan bilgileri, kanıtları ve argümanları otomatik kabul etmek yerine, derinlemesine düşünme ve şüpheci bir yaklaşımla değerlendirme eğilimini ölçer.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi (Genellikle 5’li veya 6’lı derecelendirme kullanılır, kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyon (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yürütülmüştür.)

Yaş Grubu: Yetişkin ve Genç Yetişkin

Popülasyon Detayları: Eleştirel düşünme eğiliminin ölçülmek istendiği akademik ve profesyonel çevreler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Psikoloji, Eğitim Bilimleri, Dispozisyon, Öz Bildirim, Yapı Geçerliği, Güvenirlik Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Akın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Medeniyet Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı dönemdeki yazar bağlılıkları dikkate alınarak.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin yayın yılı 2015’tir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Ahmet Akın) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve telif hakları için ilgili yayın kuruluşu ve yazarlarla irtibat kurulmalıdır.

Test Yılı: 2015

İletişim: Ahmet Akın ([email protected])

Kaynaklar

Akın, A., Hamedoğlu, M. A., Arslan, S., Akın, U., Çelik, E., Kaya, Ç., Arslan, N. (2015). The adaptation and validation of the Turkish version of the Critical Thinking Disposition Scale. The International Journal of Educational Researchers, 6(1), 31-35.

Makalenin orijinal bağlantısı DergiPark üzerinden erişilebilir: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Orijinal PDF dosyası bağlantısı kaynakta belirtilmemiştir.

Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynakta belirtilen faktör dağılımını korumaktadır. Ölçek maddelerinin tam metni kaynakta açıkça sunulmamıştır, yalnızca faktörlere göre numaralandırılmıştır.

• Eleştirel açıklık: 1-7 maddeler
• Yansıtıcı şüphecilik: 8-11 maddeler