İlkokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği

Özet

Bu akademik ölçek, ilkokul öğrencileri düzeyinde eleştirel düşünme eğilimlerini ve bu eğilimlere yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme çalışması, C. Akar ve U. Uluçınar tarafından yürütülmüş olup, sonuçları 2020 yılında düzenlenen 4. Uluslararası Sınırsız Eğitim ve Araştırma Sempozyumu’nda bildiri olarak sunulmuştur. Çalışmanın temel odağı, geliştirilen bu yeni aracın gerekli psikometrik özelliklerini, özellikle geçerlik ve güvenirlik analizlerini, detaylı bir şekilde ortaya koymaktır.

Geliştirilen bu araç, eğitim bilimleri alanında, özellikle ilköğretim kademesinde öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal gelişimlerini izlemek ve müfredatın eleştirel düşünme becerilerini ne derece desteklediğini değerlendirmek için önemli bir kaynak sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bu yaş grubunun gelişimsel özelliklerine uygun, kültürel olarak hassas maddeler kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Eleştirel Düşünme Eğilimi, İlkokul Öğrencileri, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Eğitim Psikolojisi, İlköğretim.

Yazarlar

Ceren Akar, Ufuk Uluçınar (Sorumlu Yazar).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilkokul düzeyindeki öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerine yönelik sahip oldukları eğilimleri, tutumları ve motivasyon düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu eğilim, bireyin karşılaştığı sorunlar ve argümanlar karşısında kanıtları değerlendirme, mantıklı yargılarda bulunma ve yansıtıcı düşünme becerisine ne kadar istekli olduğunu yansıtır.

Ölçek, öğretmenlere ve araştırmacılara, öğrencilerin eleştirel düşünme potansiyellerini erken yaşta teşhis etme ve bu alandaki eksiklikleri gidermek üzere özel eğitim programları tasarlama konusunda değerli veriler sunmayı amaçlamaktadır. Bu, Türkiye’deki eğitim sisteminde eleştirel düşünme becerilerinin gelişimini destekleyen müdahalelerin etkinliğini ölçmek için kritik bir araçtır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçülen psikolojik yapı, bireyin zorlu durumlar karşısında mantıklı, yansıtıcı ve bağımsız bir şekilde düşünmeye yönelik içsel motivasyonu olan Eleştirel Düşünme Eğilimi‘dir. Bu eğilim, sadece bilişsel bir beceri setini değil, aynı zamanda bu becerileri kullanmaya yönelik duyuşsal ve motivasyonel bir yatkınlığı ifade eder.

Eleştirel düşünme eğilimi genellikle Curiosity (Merak), Systematicity (Sistematiklik), Open-mindedness (Açık fikirlilik), Truth-seeking (Gerçeği arama) ve Self-confidence (Öz güven) gibi alt boyutları içerir. Bu ölçek, ilkokul öğrencileri bağlamında bu karmaşık yapıyı basit ve anlaşılır maddeler aracılığıyla yakalamayı hedeflemektedir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini sağlamak için, ölçeğin teorik olarak eleştirel düşünme eğilimi ile ilişkili olması beklenen diğer değişkenlerle ilişkisi incelenmiştir.

Bildiri sunumunda detayları verilen çalışmada, özellikle yapı geçerliği üzerinde durulmuştur. Bu amaçla, faktör analizi teknikleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne ölçüde uyumlu olduğu test edilmiştir. Ayrıca, maddelerin ölçtüğü yapıyı temsil etme derecesi için uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği de sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlı ve istikrarlı olup olmadığını belirlemeye odaklanmıştır. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık düzeyini tespit etmek amacıyla yaygın olarak kullanılan iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı, ölçekteki tüm maddelerin uyumlu bir şekilde aynı temel yapıyı, yani eleştirel düşünme eğilimini, ölçtüğünü gösterir. Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin ilkokul popülasyonunda psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi, eleştirel düşünme eğiliminin ilkokul öğrencilerinde kaç temel boyuttan oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin toplam varyansı ne ölçüde açıkladığını gösterir.

Geliştirme sürecinde, veri yapısına bağlı olarak hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olup olmadığını ve bu boyutların teorik çerçeveyle tutarlılığını test etmek için esastır.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Derecelendirme Tipi (Tipik olarak Likert tipi bir yanıt formatı kullanılarak öğrencilerin eğilim düzeyleri belirlenir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlkokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 7-11 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilkokul kademesinde öğrenim gören çocuklar üzerinde pilot ve ana uygulama çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Öğrenciler, eleştirel düşünme eğilimlerini yansıtan ifadelerle ne kadar hemfikir olduklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Eğitim, İlköğretim, Tutum Ölçeği, Güvenirlik Analizi, Geçerlik Analizi, Psikoloji, Ufuk Uluçınar, C. Akar.

Yazarlar (Detaylı Bilgiler)

Sorumlu Yazar: Ufuk Uluçınar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Bildiri sunum tarihi)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Ufuk Uluçınar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Akar, C. ve Uluçınar, U. (2020, 3-6 Eylül). İlkokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği geliştirme çalışması: Geçerlilik ve güvenirlik analizi [Bildiri sunumu]. 4. Uluslararası Sınırsız Eğitim ve Araştırma Sempozyumu, Ankara, Türkiye.
2. Bildiri özetlerinin yer aldığı bağlantı: sead.com.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ilkokul-ogrencileri-icin-elestirel-dusunme-egilimi-olcegi-toad.pdf

İlkokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için ilgili konferans bildirisine veya sorumlu yazar Ufuk Uluçınar’a başvurulması gerekmektedir.