Eğitimde Bencillik Ölçeği

Özet

Eğitimde Bencillik Ölçeği (EBÖ), akademik ortamlarda bireylerin sergilediği benmerkezci ve öz çıkar odaklı tutumları ve davranışları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Naciye Çalışıcı-Çelik ve Büşra Kıral tarafından 2019 yılında yapılan kapsamlı bir geçerlilik ve güvenilirlik çalışması sonucunda Türk kültürüne özgü olarak literatüre kazandırılmıştır. Bu ölçek, özellikle öğrencilerin öğrenme süreçlerinde, kaynak paylaşımında, işbirliğinde ve akademik etik konularında sergilediği bencillik eğilimlerini nicel olarak değerlendirmeyi hedefler.

EBÖ, eğitim psikolojisi ve rehberlik alanlarında, bireylerin sosyal ve ahlaki gelişimlerini incelemek, akademik başarı üzerindeki benmerkezci motivasyonun etkilerini araştırmak ve eğitim kurumlarında etik farkındalığı artırmaya yönelik müdahale programları geliştirmek için önemli bir tanı aracı olarak kullanılmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, faktör yapısının sağlamlığı ve iç tutarlılığının yüksek olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Eğitimde Bencillik, Akademik Etik, Öğrenci Davranışları, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Benmerkezcilik, Sosyal Bilimler

Yazarlar

Naciye Çalışıcı Çelik, Büşra Kıral

Amaç

Eğitimde Bencillik Ölçeği’nin temel amacı, eğitim ortamlarında bireylerin özgecil davranışlar yerine, kendi çıkarlarını önceliklendiren tutumlarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle rekabetçi akademik ortamlarda bireylerin bilgi paylaşımına isteksizliği, başarısızlık durumunda sorumluluğu reddetme ve grup çalışmalarında kişisel faydayı maksimize etme gibi eğilimlerini belirlemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına, öğrencilerin benmerkezci eğilimlerinin akademik motivasyon, işbirliği becerileri ve genel akademik başarı ile olan ilişkisini incelemede standart ve geçerli bir araç sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede eğitim sistemindeki etik sorunların ve sosyal uyumsuzlukların kaynakları daha derinlemesine analiz edilebilmektedir.

Yapı

Eğitimde Bencillik Ölçeği, eğitim bağlamında ortaya çıkan bencillik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki temel alt boyutta kavramsallaştırılmıştır:

• Akademik Öz-Odaklılık: Bireyin öğrenme sürecini tamamen kendi kişisel başarısı ve faydası üzerine kurması, başkalarının öğrenme ihtiyaçlarını göz ardı etmesi. Bu alt boyut, not kaygısı ve kişisel rekabetçilikle yakından ilişkilidir.
• Kaynak ve İşbirliği İsteksizliği: Akademik materyalleri, bilgiyi veya zamanı paylaşmaktan kaçınma, grup projelerinde sadece kendi görevine odaklanma ve işbirliğinden kaçınarak potansiyel rakiplerine avantaj sağlamama eğilimi.

Bu psikolojik yapı, bireyin akademik ortamdaki sosyal etkileşimlerini ve etik karar alma süreçlerini doğrudan etkileyen önemli bir kişilik özelliğini temsil etmektedir. Ölçek, bu iki boyutun birleşimiyle genel bir eğitimde bencillik puanı sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması (Çalışıcı-Çelik & Kıral, 2019), EBÖ’nün yapısal ve içerik geçerlik yönünden güçlü olduğunu göstermiştir. İçerik geçerliliğini sağlamak amacıyla, ölçek maddeleri eğitim psikolojisi ve ölçme değerlendirme alanlarından uzman görüşlerine sunulmuş ve gerekli düzeltmeler yapılmıştır.

Yapı Geçerlik analizleri kapsamında, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki faktörlü yapısını desteklemiş ve uyum iyiliği indekslerinin (RMSEA, CFI, TLI) kabul edilebilir düzeylerde olduğunu ortaya koymuştur (Örneğin, RMSEA < 0.08, CFI > 0.90). Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlilik kapsamında, Eğitimde Bencillik Ölçeği puanlarının, akademik dürüstlük ölçekleri ile negatif yönde, rekabetçi motivasyon ölçekleri ile ise pozitif yönde anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Eğitimde Bencillik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa), geliştirme çalışmasında oldukça yüksek bulunmuştur. Ölçeğin genelinde elde edilen Cronbach Alfa katsayısının 0.90’ın üzerinde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutlar bazında incelendiğinde de, Akademik Öz-Odaklılık alt boyutu ve Kaynak ve İşbirliği İsteksizliği alt boyutu için elde edilen alfa katsayılarının da 0.85 eşiğini aştığı görülmüştür. Yüksek iç tutarlılık değerleri, EBÖ’nün eğitim araştırmalarında güvenle kullanılabilecek düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirlik çalışması, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini göstermiştir (Örneğin, iki hafta arayla yapılan ölçümlerde korelasyon katsayısı r > 0.80).

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde öncelikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmış, ardından yapıyı doğrulamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin toplam varyansın %55’inden fazlasını açıklayan iki faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya çıkarmıştır.

DFA sonuçları, modelin veri ile uyumunun mükemmel olduğunu teyit etmiş ve maddelerin faktör yüklerinin yüksek (genellikle 0.50’nin üzerinde) ve anlamlı olduğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, Eğitimde Bencillik yapısının teorik olarak öngörülen boyutlarını başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi verilmemiş olsa da, geliştirme ölçeklerinin standart formatıdır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Orijinal çalışmanın hedef kitlesi bu yöndedir.)

Yaş Grubu: Ergenlik Sonrası ve Genç Yetişkinlik (Yaklaşık 18-25 yaş)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin farklı fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) yöntemi kullanılarak, katılımcılardan maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Geçerlik, Güvenirlik, Akademik Başarı, Sosyal Uyum, Naciye Çalışıcı Çelik

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Veri mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Eğitimde Bencillik Ölçeği, 2019 yılında yayımlanan bir çalışma ile geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Naciye Çalışıcı Çelik ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Ölçeğin akademik amaçlı kullanımları için genellikle ücret talep edilmemektedir, ancak ticari veya klinik kullanımlar için yazar onayı zorunludur.

Ölçek maddelerinin ve kullanım kılavuzunun orijinal PDF belgesi aşağıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: egitimde-bencillik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çalışıcı-Çelik, N., ve Kıral, B. (2019). Eğitimde Bencillik Ölçeği’nin geliştirilmesi: geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Social Sciences Research Journal, 8(3), 156-168.

Eğitimde Bencillik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri sunulmamıştır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans kaynağa veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.