Eğitimde Bilgi Teknolojileri Kullanımı Öz-Yeterlilikleri Ölçeği

Öz

Eğitimde Bilgi Teknolojileri Kullanımı Öz-Yeterlilikleri Ölçeği, Deniz ve Algan (2007) tarafından eğitim alanında görev yapan veya bu alanda öğrenim gören bireylerin, bilgi teknolojileri (Bilgi Teknolojileri) araçlarını eğitsel amaçlarla kullanma konusundaki algılanan yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, toplamda 34 maddeden ve dört alt boyuttan oluşmaktadır. Geliştirme çalışmaları kapsamında kapsamlı geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmış; bu analizler arasında faktör analizi (Faktör Analizi), madde ayırt edicilik çözümlemeleri ve iç tutarlılık katsayısı hesaplamaları bulunmaktadır. Ölçek, bireylerin teknoloji kullanımına yönelik inançlarını 5’li Likert Ölçeği (Likert Ölçeği) formatında değerlendirmelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Yeterlilik, Bilgi Teknolojileri, Eğitim Teknolojileri, Öğretmen Yeterliliği, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Cronbach Alfa

Yazarlar

L. Deniz, C. E. Algan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının, eğitim-öğretim süreçlerinde bilgi teknolojilerini etkin ve yeterli düzeyde kullanma becerilerine dair sahip oldukları öz-yeterlilik (Öz-Yeterlilik) algılarını belirlemektir. Bu öz-yeterlilik algısı, bireylerin teknolojik araçları kullanarak ders materyali hazırlama, sınıf yönetimi gerçekleştirme ve temel sistem bilgisine sahip olma gibi farklı beceri alanlarını kapsamaktadır.

Bu araç, eğitim fakültelerinde teknoloji entegrasyonu derslerinin etkililiğini ölçmek, öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarını tespit etmek ve eğitim politikalarının teknoloji adaptasyonu açısından ne kadar başarılı olduğunu değerlendirmek için bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı çerçevesinde tanımlanan öz-yeterlilik kavramını temel almaktadır. Bu bağlamda yapı, bireyin belirli bir görev veya alanda başarılı olma yeteneğine olan inancını, eğitim bağlamında bilgi teknolojileri kullanımına odaklanarak ölçer. Ölçek, pedagojik teknoloji yeterliliğini dört ana boyutta incelemektedir:

• Temel Beceriler Öz-Yeterliliği: Günlük teknoloji kullanımına ilişkin temel yeterlilikler.
• Teknoloji Tabanlı Eğitsel Etkinlikler Düzenleme Öz-Yeterliliği: Teknolojiyi ders planlarına ve etkinliklerine entegre etme yeteneği.
• Hesap Tablosuna Dayalı Sınıf Yönetimi Öz-Yeterliliği: Özellikle sayısal araçları sınıf yönetimi ve değerlendirme süreçlerinde kullanma.
• Sistem Bilgisi Öz-Yeterliliği: Donanım ve yazılımlara dair temel teknik bilgi ve sorun çözme becerisi.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlilik çalışmaları oldukça detaylı yürütülmüştür. Yapı geçerliliğini sınamak amacıyla faktör analizi (Faktör Analizi) uygulanmış ve ölçeğin kuramsal olarak beklenen dört alt boyutu ortaya çıkardığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, alt ölçekler arasındaki ilişkiler analiz edilerek boyutların birbirleriyle tutarlılığı incelenmiştir.

Ölçüt geçerliliği kapsamında, ölçme aracının “iç ölçüt” geçerliliği, madde ayırt edicilik çözümlemeleri ile sınanmıştır. Madde ayırt edicilik gücü, toplam puana göre sıralanan grubun en yüksek %27’lik kısmı (üst-grup) ile en düşük %27’lik kısmı (alt-grup) arasında, her bir maddeye verilen puan ortalamaları farkının bağımsız grup t-testi kullanılarak karşılaştırılması sonucu elde edilmiştir. Bu yöntem, maddelerin gerçekten de yüksek yeterliliğe sahip bireyleri düşük yeterliliğe sahip bireylerden ayırıp ayıramadığını gösteren güçlü bir geçerlilik kanıtıdır.

Güvenirlik

Güvenilirlik çalışmaları, ölçeğin zamandan bağımsız olarak tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini incelemiştir. Bu kapsamda, hem ölçeğin tamamı hem de dört alt boyutu için iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Temel güvenilirlik göstergesi olarak Cronbach Alfa (Cronbach Alfa) katsayısı kullanılmıştır.

İç tutarlılık analizlerine ek olarak, madde kalan analizleri de yapılmıştır. Bu analizler, her bir maddenin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu ve ölçekten çıkarılması gereken zayıf maddelerin olup olmadığını belirlemek için kullanılmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin eğitimde bilgi teknolojileri (Bilgi Teknolojileri) kullanımına yönelik öz-yeterliliği güvenilir bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde yapılan faktör analizi, toplam 34 maddenin dört temel alt boyuta ayrıldığını ortaya koymuştur. Bu dört alt boyut, öğretmenlerin teknolojiye dair sahip olması gereken farklı beceri setlerini temsil etmektedir.

Faktör yapısı ve madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Temel Beceriler Öz-Yeterliliği: 19 madde
• Teknoloji Tabanlı Eğitsel Etkinlikler Düzenleme Öz-Yeterliliği: 7 madde
• Hesap Tablosuna Dayalı Sınıf Yönetimi Öz-Yeterliliği: 4 madde
• Sistem Bilgisi Öz-Yeterliliği: 4 madde

Bu çok boyutlu yapı, öz-yeterliliğin tek bir genel skor yerine, farklı teknoloji uygulama alanlarında ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz-Bildirim Ölçeği)

Format: 5’li Likert Ölçeği (Likert Ölçeği) (1=hiç yeterli değilim – 5= çok yeterliyim)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve Öğretmen Adayları (Eğitim Fakültesi Öğrencileri)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Üniversite öğrencileri ve çalışan profesyoneller)

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları genellikle eğitim fakültelerinde öğrenim gören veya görev yapan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, 34 maddeyi okuyarak kendilerini 1’den 5’e kadar derecelendirmekte ve bilgi teknolojileri kullanma yeterlilikleri hakkındaki inançlarını belirtmektedirler.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Eğitimi, Öz-Yeterlilik Algısı, Eğitim Bilimleri, Psikometri, Madde Analizi, T-Testi, İç Tutarlılık

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Celale Esra ALGAN

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2007 yılında yayımlanan akademik çalışma ile bilim dünyasına sunulmuştur. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal referansa atıf yapılarak mümkündür. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Deniz, L. ve Algan, C. E. (2007). Eğitimde Bilgi Teknolojileri Kullanımı Öz-Yeterlilikleri Ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 25(25), 87-107.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı sonuçları aşağıdaki bağlantılardan incelenebilir:

• Makale Linki: arastirmax.com
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: egitimde-bilgi-teknolojileri-kullanimi-oz-yeterlilikleri-olcegi-toad.pdf

Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek, 4 Alt boyut ve 34 maddeden oluşmaktadır:

• Temel Beceriler Öz-Yeterliliği (19m)
• Teknoloji Tabanlı Eğitsel Etkinlikler Düzenleme Öz-Yeterliliği (7m)
• Hesap Tablosuna Dayalı Sınıf Yönetimi Öz-Yeterliliği (4m)
• Sistem Bilgisi Öz-Yeterliliği (4m)