Eğitim Stresi Ölçeği

Özet

Eğitim Stresi Ölçeği (ESÖ), ergenlerin akademik süreçlerden kaynaklanan stres düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış 16 maddelik, beş faktörlü bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2014 yılında Celik, Akin ve Saricam tarafından Türk kültürüne uyarlanmıştır. Beş ana boyutta toplanan maddeler; Çalışma Baskısı, İş Yükü, Not Kaygısı, Öz-Beklenti ve Umutsuzluk gibi eğitimsel stresin temel bileşenlerini değerlendirmektedir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, ergen popülasyonunda yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik sergilemektedir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Stresi Ölçeği, Stres, Ergenlik, Akademik Baskı, Psikometrik Uyarlama, Likert Ölçeği.

Yazarlar

I. Celik, A. Akin, Hakan Sarıçam.

Amaç

Eğitim Stresi Ölçeği’nin temel amacı, ergen öğrencilerin eğitim hayatları boyunca karşılaştıkları çeşitli akademik taleplerin ve baskıların yarattığı stres seviyelerini sistematik olarak ölçmektir. Bu psikolojik araç, öğrencilerin yaşadığı kaygı, tükenmişlik ve başarısızlık korkusu gibi duygusal tepkileri nicel olarak belirlemeyi hedefler.

Ölçek, orijinal formunun yapısını koruyarak Türk kültürüne uygun bir adaptasyon çalışması sonucu geliştirilmiştir. Bu uyarlama, Türkiye’deki eğitim ortamında akademik stres araştırmalarının güvenilir ve geçerli bir araçla yapılabilmesine olanak tanımıştır.

Yapı

Ölçek, eğitimsel stres kavramını beş farklı ve ilişkili alt boyut üzerinden ele almaktadır. Bu yapı, öğrencinin dışsal baskılara verdiği tepkilerden içsel beklentilerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Toplam 16 maddeden oluşan bu çok boyutlu yapı, eğitim stresinin karmaşık doğasını yakalamada etkilidir.

Ölçeğin ölçtüğü beş temel alt boyut şunlardır:

• Çalışma Baskısı: Günlük ders yükü ve akademik çalışmalardan kaynaklanan yoğun dışsal baskı algısı.
• İş Yükü: Öğrencinin üstesinden gelmesi gereken ödev ve proje miktarının fazlalığından duyduğu zorlanma.
• Not Kaygısı: Akademik başarının (notların) gelecekteki yaşam üzerindeki kritik etkileri hakkındaki derin endişe.
• Öz-Beklenti: Bireyin kendine koyduğu yüksek akademik standartlara ulaşamama durumunda yaşadığı içsel gerginlik.
• Umutsuzluk: Notlar ve genel akademik başarı konusunda kendine güvensizlik ve karamsarlık duygusu.

Geçerlik

Eğitim Stresi Ölçeği’nin geçerlik çalışması, örneklem yeterliliğini ve yapısal uygunluğunu doğrulamıştır. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği ölçütü .81 olarak bulunmuştur; bu değer, veri setinin faktör analizi için mükemmel olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Bartlett’s Küresellik Testi sonucu anlamlı bulunmuştur (χ²=3488.103, p<.001, df=105), bu da maddeler arasındaki korelasyonun faktör yapısı oluşturmaya uygun olduğunu kanıtlamaktadır. Faktör yükleri .41 ile .91 arasında değişmektedir.

Yapısal geçerlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, 16 maddenin orijinal formdaki beş faktörlü yapıyı oluşturduğunu ve beş boyutlu modelin iyi uyum sağladığını göstermiştir. Uyum indeksleri oldukça güçlüdür: χ²/df oranı 1.40, RMSEA değeri .03, NFI .97, CFI .99, IFI .99, RFI .96, GFI .95 ve SRMR .041 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler, modelin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Tüm ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı .86 olarak belirlenmiştir.

Alt boyutların güvenirlik katsayıları da ayrı ayrı yüksek değerlerdedir: Çalışma baskısı alt boyutu için .87, İş yükü alt boyutu için .93, Not kaygısı alt boyutu için .90, Öz-beklenti alt boyutu için .90 ve Umutsuzluk alt boyutu için .91 olarak rapor edilmiştir. Tüm alt boyutların yüksek alpha değerleri, ölçeğin alt yapılarının da güvenilir ölçüm yaptığını desteklemektedir.

Faktör Analizi

Eğitim Stresi Ölçeği’nin uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, 16 maddenin beklenen beş faktörlü yapıyı (Çalışma Baskısı, İş Yükü, Not Kaygısı, Öz-Beklenti ve Umutsuzluk) oluşturduğunu kesinleştirmiştir.

Faktör yüklerinin .41 ile .91 arasında değişen güçlü değerler göstermesi, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini teyit etmiştir. Uyum indeksleri, beş faktörlü yapının model uyumunun mükemmel olduğunu göstermiş, bu da ölçeğin yapısal geçerliliğinin güçlü bir kanıtıdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 16 maddeden oluşan çok boyutlu öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ergenler (Adolescents).

Yaş Grubu: Ortaokul ve lise öğrencileri.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, ergen öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır (1=Hiç Katılmıyorum – 5=Tamamen Katılıyorum). Yüksek puanlar, yüksek düzeyde eğitim stresi yaşadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Akademik Başarı, Öz-yeterlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Güvenirlik Katsayısı, Ergen Stresi, Psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Eğitim Stresi Ölçeği, 2014 yılında Türkiye’de uyarlanmış ve yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Hakan Sarıçam) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: egitim-stresi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Celik, I., Akin, A., & Saricam, H. (2014). A Scale Adaptation Study Related to the Examination of Adolescents’ Levels of Educational Stress. Üniversitepark Bülten, 3(1-2), 44-55. Doi: 10.12973/unibulletin.312.4. Makalenin tam metni şuradan erişilebilir: unibulletin.com

Eğitim Stresi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Çalışma baskısı (4 madde) (Ör: Günlük derslerimden ve akademik çalışmalarımdan dolayı yoğun baskı altına giriyorum)
• İş yükü (3 madde) (Ör: Çok fazla ev ödevim var )
• Not kaygısı (3 madde) (Ör: Derslerden aldığım notlar geleceğim için çok önemlidir hatta bütün yaşamımı etkileyebilir)
• Öz-beklenti (3 madde) (Ör: Kendim için belirlediğim akademik standartlara ulaşamadığımda kendimi gergin hissederim)
• Umutsuzluk (3 madde) (Ör: Çoğunlukla derslerden alacağım notlar konusunda kendime güvenemem)