Deprem Stresi İle Baş Etme Stratejileri Ölçeği

Özet

Deprem Stresi İle Baş Etme Stratejileri Ölçeği, bireylerin deprem gibi travmatik doğal afetler sonrasında deneyimledikleri stresle başa çıkmak için kullandıkları bilişsel ve davranışsal stratejileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2008 yılında Zeynep Deniz Yöndem ve A. Eren tarafından Türk popülasyonu üzerinde psikometrik özellikleri incelenerek literatüre kazandırılmıştır. Ölçek, bireylerin uyum sağlayıcı tepkilerini üç temel boyutta (Dini Baş etme, Olumlu Yeniden Değerlendirme ve Sosyal Destek Arama) değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Deprem stresi, baş etme stratejileri, psikolojik travma, doğal afetler, ölçek geliştirme, uyum, deprem.

Yazarlar

Zeynep Deniz Yöndem, A. Eren

[quads id=5]

Amaç

Deprem Stresi İle Baş Etme Stratejileri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin deprem stresi karşısında gösterdikleri tepkileri ve bu stresörlerle mücadele etmek için başvurdukları yöntemleri standardize edilmiş bir şekilde belirlemektir. Bu araç, özellikle afet sonrası dönemde bireylerin ruh sağlığı ihtiyaçlarını anlamak ve etkili psikososyal müdahale programları geliştirmek için kritik veriler sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılarak, hangi baş etme stratejilerinin daha uyumlu sonuçlar verdiğini ortaya çıkarmaya yardımcı olmakta ve böylece bireysel danışmanlık süreçlerine yön vermektedir.

Yapı

Ölçek, travmatik bir stresör olan depreme karşı geliştirilen uyum sağlayıcı baş etme mekanizmalarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçek, toplam 16 maddeden oluşmakta ve üç ana faktöre ayrılmaktadır:

• Dini Baş etme: Bireyin manevi inançlar ve dua yoluyla rahatlama ve anlam bulma çabalarını içerir.
• Olumlu Yeniden Değerlendirme: Yaşanan olayın olumlu yönlerini bulmaya veya olayın sonuçlarına daha iyimser bir bakış açısıyla yaklaşmaya odaklanan bilişsel stratejileri kapsar.
• Sosyal Destek Arama: Bireyin stresle başa çıkmak için aile, arkadaş veya sosyal çevre gibi dış kaynaklardan duygusal veya pratik destek arayışını ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, üç boyutlu modelin uyumunu belirlemek amacıyla yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, modelin veriye iyi bir uyum sağladığını göstermektedir. Hesaplanan uyum indeksi değerleri kabul edilebilir düzeydedir.

Elde edilen spesifik uyum indeksleri şunlardır: χ²= 146.84, serbestlik derecesi (sd)=101, p<0.01. χ²/sd oranı 1.45 olarak rapor edilmiştir (kabul edilebilir sınır olan 3.0’ın altındadır). Ayrıca, Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) değeri .049 (mükemmel uyuma yakın), Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) .94 ve Normsuz Uyum İndeksi (NNFI) .93 olarak belirlenmiştir. Ölçekteki maddelerin faktör yükleri ise .460 ile .808 arasında değişmektedir, bu da her bir maddenin kendi alt boyutunu güçlü bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, alt boyutlara ilişkin iç tutarlılık katsayılarının hesaplanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin alt boyutlarına ait iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) .69 ile .85 arasında değişmektedir. Bu değerler, ölçeğin psikometrik açıdan yeterli düzeyde güvenilir olduğunu ve tutarlı ölçümler sunduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Deprem Stresi İle Baş Etme Stratejileri Ölçeği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda teorik olarak beklenen üç faktörlü yapıyı doğrulamıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin ilgili olduğu baş etme stratejileri boyutları altında toplandığını ve yapısal ayrımcılığın sağlandığını göstermektedir. Üç faktörlü modelin uyum indekslerinin yüksek olması, ölçeğin yapısal sağlamlığını destekleyen temel bulgudur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Çok boyutlu, Kendini Değerlendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Deprem deneyimi olan bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Deprem stresi yaşamış veya depreme maruz kalmış bireyler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4’lü Likert tipi derecelendirme sistemi kullanmaktadır (1=Hiçbir zaman – 4= Her zaman).

Anahtar Kelimeler

Deprem, stresle başa çıkma, Likert ölçeği, psikometri, doğrulayıcı faktör analizi, psikolojik sağlamlık, afet psikolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın e-posta adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, ilk olarak 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Zeynep Deniz Yöndem ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: deprem-stresi-ile-bas-etme-stratejileri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Yöndem, Z.D. ve Eren, A. (2008). Deprem Stresi İle Baş Etme Stratejileri Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(30), 60-75.

Makalenin orijinal bağlantısı: pdrdergisi.org.

[quads id=5]

Deprem Stresi İle Baş Etme Stratejileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Dini Baş etme (5m): Dua ederek rahatlamaya çalışırım
• Olumlu Yeniden Değerlendirme (6m) : Yaşam hakkında daha iyimser olmaya çalışırım
• Sosyal Destek Arama (5m) : Yaşadıklarımı ailem ya da arkadaşlarımla paylaşırım