A İş Stresi Ölçeği-20

Özet

A İş Stresi Ölçeği-20 (A İSÖ-20), yetişkin çalışan bireylerin yaşadığı iş stresi düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2020 yılında Arkun Tatar tarafından, modern psikometrik yöntemlerden biri olan Madde Yanıt Kuramı (MYK) kullanılarak geliştirilmiş ve geçerlilik/güvenilirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Bu ölçek, özellikle Türk kültürüne özgü iş koşulları ve stres faktörleri bağlamında, bireylerin iş yükü, rol belirsizliği ve kişilerarası çatışmalardan kaynaklanan gerginliklerini tespit etmeyi hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirme süreci, geleneksel test teorisi yerine Madde Yanıt Kuramı‘nın avantajlarından faydalanarak maddelerin ayırt edicilik ve zorluk parametrelerini hassas bir şekilde belirlemeyi amaçlamıştır. A İSÖ-20, iş stresi ölçümünde daha kesin ve güvenilir sonuçlar sağlamak üzere tasarlanmıştır, bu da onu akademik araştırmalar ve örgütsel psikoloji uygulamaları için değerli bir araç haline getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

İş stresi, A İş Stresi Ölçeği-20, Madde Yanıt Kuramı, psikometrik geliştirme, örgütsel stres, güvenilirlik, geçerlilik.

Yazarlar

Arkun Tatar

Amaç

A İş Stresi Ölçeği-20’nin temel amacı, çalışan bireylerin maruz kaldığı iş stresi düzeyini standart ve bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Bu ölçek, klinik ve örgütsel alanlarda, stresin kaynaklarını ve şiddetini belirleyerek, bu stresle başa çıkma stratejileri geliştirmeye yönelik müdahalelerin planlanmasına zemin hazırlamaktadır. Ölçek, özellikle Madde Yanıt Kuramı kullanılarak geliştirildiği için, ölçüm hassasiyetinin yüksek olması hedeflenmiştir.

Ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara, çalışanların psikolojik sağlığını tehdit eden faktörleri nicel olarak değerlendirme imkanı sunar. Elde edilen veriler, işyeri düzenlemeleri, eğitim programları ve stres yönetimi girişimlerinin etkinliğini değerlendirmede kritik rol oynamaktadır.

Yapı

A İş Stresi Ölçeği-20, temel olarak iş stresi yapısını tek boyutlu (unidimensional) bir çerçevede ele almaktadır. İş stresi, bireyin iş çevresinden gelen taleplerin, sahip olduğu kaynakları veya başa çıkma yeteneklerini aştığı durumlarda ortaya çıkan fizyolojik ve psikolojik gerginlik hali olarak kavramsallaştırılmıştır. Ölçek maddeleri, genellikle iş yükü, zaman baskısı, rol çatışması, kontrol eksikliği ve kişilerarası ilişkilerdeki zorluklar gibi iş stresi bileşenlerini kapsamaktadır.

Madde Yanıt Kuramı (MYK) uygulaması, maddelerin ölçülen yapının farklı düzeylerindeki bireyleri ne kadar iyi ayırabildiğini gösterir. Bu yaklaşım, ölçeğin, stresin düşük, orta ve yüksek düzeylerini doğru bir şekilde ayırt edebilen güçlü bir iç yapıya sahip olduğunu varsayar.

Geçerlik

A İş Stresi Ölçeği-20’nin geçerlik çalışmaları, Tatar (2020) tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Geçerlik (Validity) çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği iş stresi yapısını ne kadar doğru ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, özellikle MYK çerçevesinde, yapı geçerliliğine odaklanmıştır.

Yapı geçerliliği, maddelerin beklenen latent yapıyı temsil edip etmediğini kontrol eder. MYK modelleri kullanılarak maddelerin parametreleri (ayırt edicilik ve zorluk) incelenmiş ve ölçeğin iş stresi yapısıyla tutarlı olduğu belirlenmiştir. Daha ayrıntılı geçerlik katsayıları ve kriter geçerliliği sonuçları için, ilgili akademik kaynağa başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) analizi de geliştirme çalışması kapsamında gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini ifade eder. MYK temelli bir geliştirme olduğu için, güvenirlik genellikle test bilgi fonksiyonu (Test Information Function) ve koşullu standart ölçme hatası (Conditional Standard Error of Measurement) üzerinden değerlendirilmiştir.

Geleneksel Cronbach alfa katsayısı yerine, MYK, stres düzeyinin farklı noktalarında ölçüm hassasiyetinin nasıl değiştiğini gösteren daha sofistike güvenilirlik bilgileri sunar. Bu, ölçeğin özellikle yüksek veya düşük stres seviyelerinde bile güvenilirliğini koruduğunu gösterir. Spesifik güvenirlik değerleri ve hata oranları, yazarın orijinal makalesinde mevcuttur.

Faktör Analizi

A İş Stresi Ölçeği-20’nin geliştirme sürecinde, geleneksel Keşfedici veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yerine, MYK modelleri kullanılarak yapısal uygunluk incelenmiştir. MYK’nın temel varsayımı olan tek boyutluluk (unidimensionality), ölçeğin faktör yapısını doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Tek boyutluluk testi, maddelerin tek bir temel psikolojik yapıya (iş stresi) yüklendiğini teyit etmek için gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, maddelerin latent yapıyı temsil etme derecesini ve model uyumunu değerlendirmiştir. Başarılı bir MYK uygulaması, ölçeğin iyi tanımlanmış ve güçlü bir faktör yapısına sahip olduğunu ima eder.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçek olarak tasarlanmış ve psikometrik özellikleri belirlenmiştir.)

Format: 20 maddelik bir derecelendirme ölçeği (Tam derecelendirme formatı orijinal çalışmada detaylandırılmıştır, tipik olarak Likert tipi yanıt formatı kullanılır).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışan yetişkinler (Çeşitli meslek gruplarından örneklemler üzerinde test edilmiştir).

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üstü profesyonel çalışanlar).

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki farklı sektörlerde görev yapan çalışanlardan oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, Madde Yanıt Kuramı (MYK) prensipleri kullanılarak geliştirilmiştir. Bu metodoloji, maddelerin zorluk ve ayırt edicilik parametrelerini hesaplayarak ölçüm aracının hassasiyetini maksimize etmeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel psikoloji, iş sağlığı, psikometrik ölçüm, 20 maddeli ölçek, stres yönetimi, geçerlilik, güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı kurum bilgileri için orijinal kaynağa bakılmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı akademik uygulamaları için yazar Arkun Tatar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari kullanım veya lisanslama durumları için yazara danışılmalıdır.

Test Yılı: 2020

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: a-is-stresi-olcegi-20-toad.pdf

Kaynaklar

Tatar, A. (2020). Madde yanıt kuramıyla A İş Stresi Ölçeği-20’nin geliştirilmesi: Güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21(Ek sayı.1), 14-22. doi:10.5455/apd.77173

A İş Stresi Ölçeği-20 Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Orijinal kaynakta ölçek maddeleri doğrudan metin olarak sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen akademik makaleye (Tatar, 2020) veya PDF bağlantısına başvurulması gerekmektedir.