Ebeveyn Sağlık İnanç Ölçeği

Özet

Ebeveyn Sağlık İnanç Ölçeği (ESİÖ), ebeveynlerin çocuk sağlığı ve genel sağlık durumlarına yönelik inançlarını, risk algılarını ve önleyici davranışlara yatkınlıklarını ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, 2003 yılında Dilek Sunmaz tarafından yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğe benzer şekilde 3 faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. ESİÖ, toplam 17 maddeden oluşmakta olup, 10’lu Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır (1= En Kötü, 10= En İyi).

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn sağlığı, Sağlık İnanç Modeli, uyarlama, psikometrik özellikler, çocuk sağlığı, güvenirlik, geçerlik, Sağlık İnanç Modeli.

Yazarlar

Dilek Sunmaz (Uyarlayan).

[quads id=5]

Amaç

Ebeveyn Sağlık İnanç Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin sağlıkla ilgili algılarını ve inançlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu inançlar genellikle algılanan duyarlılık, algılanan ciddiyet, algılanan faydalar ve algılanan engeller gibi Sağlık İnanç Modeli bileşenleri çerçevesinde ele alınır.

Ölçek, özellikle çocuklarının sağlığını koruma ve geliştirme bağlamında ebeveynlerin davranışlarını etkileyen psikolojik faktörleri nicel olarak belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, halk sağlığı müdahalelerinin ve eğitim programlarının planlanmasında kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, bireylerin sağlık davranışlarını açıklamada yaygın olarak kullanılan teorik çerçeve olan Sağlık İnanç Modeli (SİM) üzerine kurulmuştur. ESİÖ, ebeveynlerin sağlıkla ilgili kararlarını ve davranışlarını yönlendiren üç ana alt boyutu ölçmektedir.

Bu 3 alt boyut ve toplam 17 madde, ebeveynlerin hastalık riskine ilişkin kişisel algılarını, önleyici eylemlerin etkinliğine olan inançlarını ve bu eylemleri gerçekleştirmenin önündeki potansiyel engelleri değerlendirmeye odaklanır. Ölçek, ebeveynlerin sağlık sorumluluğu ve risk değerlendirmesi konusundaki öznel deneyimlerini yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör yapısının değerlendirilmesi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, formun orijinal ölçeğe benzer şekilde 3 faktörlü bir yapıya sahip olduğu doğrulanmıştır. Bu bulgu, ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen alt boyutlar altında anlamlı bir şekilde toplandığını ve dolayısıyla ölçülmek istenen psikolojik yapıyı başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ebeveyn Sağlık İnanç Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik analizleri yüksek düzeyde kabul edilebilir sonuçlar vermiştir. Ölçeğin tümü için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı değeri .79 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret etmektedir.

Ayrıca, ölçeğin alt gruplarının iç tutarlılık katsayıları da incelenmiş ve bu katsayıların .72 ile .63 arasında değiştiği saptanmıştır. Bu aralık, alt boyutların da yeterli düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir, ancak bazı alt boyutların genel ölçeğe kıyasla biraz daha düşük tutarlılığa sahip olabileceğini belirtmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkiye’deki psikometrik uyarlama çalışmasında, faktör yapısının değerlendirilmesi amacıyla açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi teknikleri kullanılmıştır (yüksek lisans tezi kapsamında). Analizler, ölçeğin orijinal yapısına yakın, 3 faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Bu 3 faktörlü yapı, teorik olarak Sağlık İnanç Modeli’nin temel bileşenlerini temsil eden maddelerin bir araya gelmesini sağlamıştır. Benzer içerik taşıyan maddelerin aynı faktörler altında toplanması, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen önemli bir kanıttır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Bilinmiyor, genellikle İngilizce beklenir)

Popülasyon Grubu: Ebeveynler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveyn rolündeki bireyler)

Popülasyon Detayları: Sağlık inançlarının ölçülmesi hedeflenen genel ebeveyn popülasyonu.

Test Metodolojisi: 17 maddelik, 3 alt boyutlu ölçek. Derecelendirme 10’lu Likert tipi olup, 1 (En Kötü) ile 10 (En İyi) arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, ilgili sağlık inancının gücünü veya olumlu algısını işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Sağlık inancı, ebeveynlik, Cronbach Alpha, faktör yapısı, psikometri, 10’lu Likert, uyarlama çalışması.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Dilek Sunmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2003 (Türkiye Uyarlama Çalışması)

İzinler ve Ücret: Ölçek, yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş/uyarlanmış olup, akademik kullanım için tez referansı gösterilerek kullanılabilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazar Dilek Sunmaz’dan izin alınması önerilir.

Kaynaklar

Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait temel referans aşağıdadır:

• Sunmaz, D. (2003). Ebeveyn sağlık inanç ölçeğinin Türkiye’deki geçerlilik ve güvenirlik çalışması(Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Bu tezin detaylarına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: ebeveyn-saglik-inanc-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Ebeveyn Sağlık İnanç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte açıkça listelenmediği için burada sunulamamaktadır. Ölçek, 3 alt boyut ve 17 maddeden oluşmaktadır.