Human Papilloma Virüsü ve Aşısına Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği

Özet

Human Papilloma Virüsü (HPV) ve Aşısına Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği, bireylerin HPV enfeksiyonu ve bu enfeksiyona karşı geliştirilen aşı hakkındaki inançlarını ve tutumlarını ölçmek amacıyla Sağlık İnanç Modeli (SİM) çerçevesinde uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, algılanan duyarlılık, şiddet, yararlar ve engeller gibi temel SİM bileşenlerini değerlendirir. Yapılan psikometrik testler, ölçeğin güçlü bir yapı geçerliğine ve yüksek güvenilirliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

HPV, Sağlık İnanç Modeli, aşı, psikometri, uyarlama, algılanan şiddet, algılanan engeller, HPV aşısı.

Yazarlar

Guvenc, G., Seven, M., & Akyuz, A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin HPV ve aşılanmaya dair sağlık davranışlarını ve kararlarını etkileyen bilişsel ve duygusal faktörleri sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara geçerli bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Bu araç sayesinde, özellikle genç popülasyonlarda Sağlık İnanç Modeli bileşenlerinin aşı kabul oranları üzerindeki etkisi belirlenebilir. Elde edilen veriler, HPV aşılamasına yönelik toplum temelli eğitim ve farkındalık kampanyalarının içeriğini optimize etmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, bireyin sağlık davranışlarını şekillendiren dört temel algıya odaklanan Sağlık İnanç Modeli (SİM) üzerine kurulmuştur. Bu yapı, bireyin HPV enfeksiyonu riskini ve aşılamanın koruyucu etkisini nasıl değerlendirdiğini ölçmektedir.

Söz konusu dört yapısal bileşen şunlardır: Algılanan Şiddet (hastalığın ciddiyeti), Algılanan Duyarlılık (bireyin risk altında olduğunu hissetme derecesi), Algılanan Yararlar (aşılamanın faydaları) ve Algılanan Engeller (aşılamaya engel teşkil eden maliyetler, korkular veya zorluklar). Ölçek, bu dört psikolojik boyutu ayrı alt ölçekler halinde değerlendirerek kapsamlı bir profil sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, kapsamlı istatistiksel analizlerle desteklenmiştir. Yapılan Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen dört faktörlü yapıyı başarılı bir şekilde yansıttığını göstermiştir. Bu durum, ölçeğin gerçekten de Sağlık İnanç Modeli bileşenlerini ölçtüğünü doğrular.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık ve zamana bağlı istikrar (test-tekrar test) yöntemleriyle incelenmiştir. Madde-toplam korelasyon katsayıları 0.36 ile 0.64 arasında değişmekte olup, bu aralık, maddelerin ait oldukları alt ölçeklerle yeterli düzeyde uyum sağladığını gösterir.

Alt ölçekler için hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları 0.71 ile 0.78 arasında bulunmuştur. Bu değerler, sosyal bilimler alanında kabul edilebilir ve iyi düzeyde bir iç tutarlılığa işaret etmektedir. Ek olarak, ölçeğin zaman içinde kararlılığını gösteren test-tekrar test katsayısı ise 0.81 ile 0.88 aralığında belirlenmiştir, bu da ölçeğin yüksek düzeyde zamansal güvenilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi sonucunda, varyansın %61.47’sini açıklayan dört temel faktörde toplandığı görülmüştür. Bu dört faktör, Algılanan Şiddet, Algılanan Engeller, Algılanan Yararlar ve Algılanan Duyarlılık alt boyutlarına karşılık gelmektedir.

Veri setinin KMO Testi (Kaiser-Meyer-Olkin) sonucu 0.81 olarak bulunmuştur; bu değer, örneklem büyüklüğünün ve verilerin faktörleştirme için mükemmel düzeyde uygun olduğunu gösterir. Ayrıca, değişkenler arasındaki korelasyonun faktör analizine uygunluğunu test eden Barlett Testi (p < 0.0001) anlamlı düzeyde çıkmıştır, bu da verilerin çok değişkenli normal dağılım varsayımını desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Çok Maddeli Ölçek (ÇMÖ)

Derecelendirme: 4’lü Likert Tipi Ölçek (1: Hiçbir Zaman, 4: Her Zaman)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Hedef Popülasyon: Ergenler ve Genç Yetişkinler

Yaş Grubu: Ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi

Popülasyon Detayları: Sağlık inançlarını ölçmek amacıyla seçilmiş ergen ve genç yetişkin örneklemi.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

HPV aşısı, algılanan duyarlılık, algılanan engeller, psikometrik özellikler, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, sağlık davranışı.

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: Gülten Güvenç

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal yayıncıya veya sorumlu yazara başvurulması önerilir.

Ücret: Bilgi mevcut değil.

Test Yılı: 2016 (Uyarlama ve psikometrik testlerin yayınlandığı yıl).

Referanslar

• Guvenc, G., Seven, M., & Akyuz, A. (2016). Health Belief Model Scale for Human Papilloma Virus and its Vaccination: Adaptation and psychometric testing. Journal of pediatric and adolescent gynecology, 29(3), 252-258. http://dx.doi.org/10.1016/j.jpag.2015.09.007

• Makale bağlantısı: linkinghub.elsevier.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: health-belief-model-scale-for-human-papilloma-virus-and-its-vaccination-toad.pdf

Human Papilloma Virüsü ve Aşısına Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki alt ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Algılanan Şiddet (4 madde)
• Algılanan Engeller (6 madde)
• Algılanan Yararlar (3 madde)
• Algılanan Duyarlılık (2 madde)