Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği

Özet

Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği (EOİÖ), ebeveynlerin çocuklarının erken okuryazarlık ve dil gelişimine dair sahip oldukları inançları ve tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması, Şimşek-Çetin, Bay ve Alisinanoğlu tarafından 2014 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, 40 maddeden ve yedi alt boyuttan oluşan orijinal yapının Türk kültürü ve dili bağlamında geçerliğini ve güvenirliğini ortaya koymayı hedeflemiştir. Ölçek, ebeveynlerin okuma süreçlerindeki rollerine, okumanın faydalarına ve çevresel kısıtlamalara dair sahip oldukları çok boyutlu inanç sistemini değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn inançları, okuma, dil gelişimi, erken okuryazarlık, uyarlama çalışması, 40 maddeli ölçek, psikometri.

Yazarlar

Özlem Şimşek Çetin, Derya Nur Bay, Funda Alisinanoğlu.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının okuma ve dil gelişim süreçlerine yönelik sahip oldukları inançları, algıları ve beklentileri sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu inançlar, ebeveynlerin çocuklarıyla evde okuma etkinliklerine ne sıklıkta katıldığını ve bu katılımın niteliğini anlamada kilit bir rol oynamaktadır. Ölçek, eğitim araştırmacılarının ve uygulayıcıların, ebeveyn eğitim programlarını bu inanç yapılarına göre şekillendirmelerine olanak tanımaktadır.

Yapı

Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarının okuma gelişimindeki rollerine dair yedi farklı boyutu ölçen çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, ebeveynin kendini algıladığı yeterlilikten, okuma eyleminin faydalarına ve dışsal engellere kadar geniş bir alanı kapsar. Ölçek, bu inançların çocuğun okuma motivasyonu ve başarısı üzerindeki potansiyel etkisini incelemek için bir çerçeve sunar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğini incelemek amacıyla 40 madde üzerinden İkinci Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, ölçeği oluşturan tüm 40 maddenin yedi alt boyutta anlamlı yüklere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, ölçeğin teorik olarak belirlenen yedi faktörlü yapısının Türk kültürüne uyarlama sonrasında da geçerli olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, ölçeğin alt boyutlarına ilişkin güvenirlik katsayıları .45 ile .87 arasında değişmektedir. Ölçeğin toplamına ilişkin hesaplanan genel güvenirlik katsayısı ise .79 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin bütünü düşünüldüğünde kabul edilebilir düzeyde bir güvenirlik sunduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 40 maddeden ve yedi faktörden oluşmaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi, bu yedi faktörlü yapının Türkçe örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir. Bu faktörler, ebeveynlerin okuma inançlarının temel bileşenlerini temsil etmektedir:

• Öğretimin Etkililiği: Ebeveynin çocuğun gelişiminde üstlendiği rolün önemi.
• Olumlu Etki: Ebeveynin katılımının çocuğun gelişimi üzerindeki pozitif sonuçları.
• Sözel Katılım: Çocuğun dil ve kelime bilgisi edinme kapasitesi.
• Okuma Yönergesi: Okuma eyleminin harf ve kelime öğretimi gibi doğrudan öğretim amaçları için kullanılması.
• Bilgi Kaynağı: Hikâyelerin hayal gücü ve bilişsel gelişime katkısı.
• Kaynaklar: Kitap bulunurluğu gibi dışsal kaynakların kısıtlılıklarına dair inançlar.
• Çevresel Etki: Çocuğun doğuştan gelen özelliklerinin, ebeveyn müdahalesinden daha belirleyici olduğu yönündeki inanç.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği, 40 maddelik çok boyutlu yapı.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Ebeveynler

Age Group: Belirtilmemiştir (Genellikle erken çocukluk dönemi çocuklarının ebeveynleri)

Population Details: Türkiye’deki ebeveynler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılmaktadır (1= kesinlikle katılmıyorum – 4= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn rolü, okuryazarlık inançları, 40 maddeli ölçek, Doğrulayıcı Faktör Analizi, iç tutarlılık, okul öncesi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Özlem Şimşek Çetin)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2014 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücret bilgileri konusunda sorumlu yazar Özlem Şimşek Çetin ile doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kaynaklar

Şimşek-Çetin, Ö., Bay, D. N. & Alisinanoğlu, F. (2014). Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması. Electronic Turkish Studies, 9(2), 1441-1458. Makalenin orijinal bağlantısı burada bulunabilir: isamveri.org.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki adresten indirilebilir: ebeveyn-okuma-inanc-olcegi-toad.pdf.

[quads id=5]

Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 40 madde ve yedi faktörden oluşmaktadır.

• Öğretimin Etkililiği (8m): Ebeveyn olarak, çocuğumun gelişiminde önemli bir role sahibim.
• Olumlu Etki (10m): Ebeveyn olarak, çocuğumun gelişiminde önemli bir role sahibim.
• Sözel Katılım (8m): Çocuğum, kitaplarda gördüğü birçok şeyin ismini bilir.
• Okuma Yönergesi (3m): Harfleri ve basit kelimeleri öğrenmesi amacıyla çocuğuma kitap okurum.
• Bilgi Kaynağı (5m): Hikâyeler, çocuğumun hayal gücünün gelişmesine yardımcı olur.
• Kaynaklar (4m): Kitabımız olmadığı için çocuğuma kitap okumuyorum.
• Çevresel Etki (2m): Bazı çocuklar, doğuştan konuşkandırlar; öte yandan bazıları da doğuştan sessizdirler. Ebeveynlerin bu konuda pek bir etkisi söz konusu değildir.