Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği

Özet

Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (ESİMÖ), bireylerin egzersiz davranışlarına yönelik sağlık inançlarını Sağlık İnanç Modeli (SİM) çerçevesinde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireyin algıladığı duyarlılık, ciddiyet, faydalar, engeller, harekete geçirici ipuçları ve öz yeterlilik gibi temel SİM bileşenlerini egzersiz bağlamında ölçmeyi hedefler.

Bu giriş, ölçeğin 2019 yılında Yılmaz tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama ve psikometrik özelliklerinin incelenmesine odaklanmaktadır. Yapılan geçerlilik ve güvenilirlik analizleri, ölçeğin Türk kültürü ve popülasyonu için bilimsel standartlara uygun, güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermektedir. Bu uyarlama çalışması, Türkiye bağlamında fiziksel aktivite ve sağlık davranışlarını inceleyen araştırmacılar için önemli bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Egzersiz, Sağlık İnanç Modeli, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik, Sağlık Davranışı.

Yazarlar

Yılmaz, M.

Amaç

Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin düzenli fiziksel aktivite ve egzersiz yapma niyetleri ile ilgili algılanan riskler, faydalar, engeller ve öz yeterlilik gibi temel Sağlık İnanç Modeli bileşenlerini nicel olarak ölçmektir. Ölçek, bu inançların egzersiz katılımı üzerindeki etkisini belirleyerek, bireyleri daha sağlıklı davranışlara yönlendirecek müdahale programlarının geliştirilmesine rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını koruyarak onu Türk kültürüne başarılı bir şekilde adapte etmiştir. Bu sayede, yerel araştırmacılar egzersiz davranışını etkileyen bilişsel ve motivasyonel faktörleri güvenilir bir araçla inceleyebilir hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, temelde bireylerin egzersiz yapma kararlarını etkileyen bilişsel süreçleri modelleyen Sağlık İnanç Modeli‘ni yapı olarak kullanır. Bu model, bireyin sağlık tehdidini algılayış biçimini (Duyarlılık ve Ciddiyet), önerilen bir eylemin sonuçlarını (Faydalar ve Engeller) ve eylemi başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancını (Öz Yeterlilik) kapsar.

ESİMÖ, bu alt boyutları ayrı ayrı değerlendirerek, bir kişinin neden egzersiz yapıp yapmadığını anlamak için kapsamlı bir çerçeve sunar. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, egzersiz davranışının tek bir faktör yerine, bir dizi birbiriyle ilişkili inanç tarafından belirlendiği varsayımına dayanmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe geçerlilik çalışması, hem kapsam hem de yapı geçerliliği açısından güçlü kanıtlar sunmaktadır. Ölçekteki maddelerin Kapsam Geçerliliği İndeksi (KGİ) 0.90 ile 1.00 arasında değişmekte olup, genel KGİ değeri 0.972 olarak belirlenmiştir. Bu, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yüksek düzeyde temsil ettiğini göstermektedir.

Yapı geçerliliğini destekleyen faktör analizi sonuçları, model uyumunun iyi olduğunu kanıtlamıştır. Ölçekten elde edilen ki-kare istatistiğinin serbestlik derecelerine oranı (χ²/df) 3.128 (χ²=185.302, df=38) olarak bulunmuştur. Ek olarak, uyum iyiliği indeksleri incelendiğinde; RMSEA (Yaklaşık Hataların Karekök Ortalaması) 0.06, TLI (Tucker-Lewis İndeksi) 0.92 ve CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) 0.929 değerleri elde edilmiştir. Bu değerler, ölçeğin teorik yapısının verilerle mükemmel bir uyum sergilediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak yüksek düzeyde kanıtlanmıştır. İç tutarlık analizinde madde-toplam korelasyon katsayılarının 0.34 ile 0.88 aralığında değiştiği görülmüştür, bu da maddelerin genel ölçek puanına anlamlı katkı sağladığını gösterir.

Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin hesaplanan Cronbach Alfa katsayıları 0.85 ile 0.93 gibi üstün bir aralıkta yer almaktadır. Bu sonuçlar, ölçeğin alt boyutlarının iç tutarlılığının mükemmel düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendiren test-tekrar test güvenilirliği analizinde, korelasyon katsayılarının 0.88 ile 0.96 aralığında olduğu belirlenmiştir. Bu yüksek korelasyonlar, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısının incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen analizlerde, verilerin faktör analizi için uygunluğu değerlendirilmiştir. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği ölçütü 0.883 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin çok iyi düzeyde faktörleştirilebilir olduğunu ve ortak faktörlerin varlığını desteklediğini göstermektedir.

Barlett’s Küresellik Testi sonuçları ise χ² = 5858.727, serbestlik derecesi (df) = 300 ve p = 0.000 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bu anlamlı sonuç, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin faktör analizine uygun olduğunu ve faktörlerin varlığını doğrulamaktadır. Faktör analizi, ölçeğin teorik yapı geçerliliğini güçlü bir şekilde destekleyen çok boyutlu bir yapıyı ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanır. (Ölçek maddelerine verilen yanıtlar, katılımcının inanç düzeyini yansıtır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Ölçek, Türk popülasyonunun egzersizle ilgili algılarını ve motivasyonel engellerini ölçmek üzere standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim yöntemiyle uygulanır. Bireysel veya grup ortamında doldurulabilir. Uygulama süresi genellikle kısadır.

Anahtar Kelimeler

Sağlık, Fiziksel Aktivite, Öz Yeterlilik, Algılanan Engel, Psikometrik Ölçek, İç Tutarlılık, Faktör Analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değil.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili kesin izinler için, uyarlama çalışmasının yazarı M. Yılmaz ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik araştırmalarda genellikle referans gösterilerek kullanım serbesttir.

Kaynaklar

• Yılmaz, M. (2019). Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması.

Ek Kaynak Linki: acikerisim.pau.edu.tr

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: egzersiz-saglik-inanc-modeli-olcegi-toad.pdf

Egzersiz Sağlık İnanç Modeli Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakkı kısıtlamaları nedeniyle bu kaynakta sunulmamaktadır. Maddelere erişim ve tam ölçek içeriği için lütfen referans verilen orijinal uyarlama çalışmasına başvurunuz.