Ebeveyn İlişki Tutumu Algısı Ölçeği

Özet

Ebeveyn İlişki Tutumu Algısı Ölçeği (EİTAÖ), bireylerin kendi ebeveynlerinin ilişki ve tutumlarını nasıl algıladıklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek amacıyla 2016 yılında Eyüp Çelik ve Gönül Öziş tarafından geliştirilmiş psikometrik özelliklere sahip bir araçtır. Ölçek, ebeveynlik stillerinin çocuğun psikososyal gelişimi üzerindeki etkilerini incelemeye odaklanmaktadır. Toplam 37 maddeden oluşan EİTAÖ, Otoriter, İlgisiz, Koruyucu, Demokratik ve Bağımlı olmak üzere beş temel alt boyutu değerlendirmektedir.

Ölçeğin ayırt edici özelliği, katılımcılardan her bir madde için hem annenin hem de babanın ilişki tutumlarını ayrı ayrı derecelendirmelerini istemesidir. Bu metodoloji, ebeveynlerin algılanan tutumlarındaki farklılıkları derinlemesine analiz etme imkanı sunarak, aile dinamiklerinin karmaşık yapısını ortaya koymaya yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn İlişki Tutumu, Ebeveynlik Stilleri, Algı, Otoriter Tutum, Demokratik Tutum, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Aile Dinamikleri.

Yazarlar

Eyüp Çelik, Gönül Öziş.

Amaç

Ebeveyn İlişki Tutumu Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çocukluk ve gençlik dönemlerinde maruz kaldıkları ve içselleştirdikleri Ebeveyn İlişki Tutumu algılarını doğru bir şekilde belirlemektir. Bu algılar, bireyin yaşam boyu süren sosyal, duygusal ve akademik uyumu üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere, ebeveyn tutumlarının çocuk üzerindeki sonuçlarını incelemede standartlaştırılmış bir araç sunmaktadır.

Ölçek geliştirme çalışması, mevcut literatürdeki ebeveyn tutumu ölçüm araçlarının kültürel adaptasyon eksikliklerini gidermeyi ve özellikle Türk kültürüne özgü olabilecek “Bağımlı Tutum” gibi ek boyutları da kapsayan kapsamlı bir model oluşturmayı hedeflemiştir. Bu sayede, ebeveyn-çocuk ilişkisindeki farklı dinamikler daha hassas bir şekilde ölçülebilmektedir.

Yapı

Ölçek, beş temel ebeveynlik stili veya tutumu üzerine kurulmuş çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bireyin ebeveynlerinden algıladığı davranışsal ve duygusal tepkileri kapsar. Ölçülen bu beş yapısal boyut şunlardır:

• Otoriter Tutum: Yüksek kontrol, katı kurallar ve düşük duygusal sıcaklık algısı.
• İlgisiz Tutum: Çocuğun ihtiyaçlarına karşı düşük tepkisellik, ihmal ve duygusal mesafeli olma algısı.
• Koruyucu Tutum: Çocuğun özerkliğini kısıtlayacak aşırı müdahale ve himaye etme algısı.
• Demokratik Tutum: Yüksek sıcaklık, karşılıklı saygı ve uygun düzeyde kontrol ile destekleyici disiplin algısı.
• Bağımlı Tutum: Ebeveynin, çocuğun kendisine aşırı bağımlı olmasını teşvik etme veya çocuğun ebeveyne aşırı bağımlı hissetme algısı.

Geçerlik

Ebeveyn İlişki Tutumu Algısı Ölçeği’nin yapısal Geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş faktörlü yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini kanıtlamak için yapılmıştır. Geliştirme sürecinde, açımlayıcı ve doğrulayıcı Faktör Analizi teknikleri kullanılarak maddelerin ilgili alt boyutlara dağılımı test edilmiştir.

Çelik ve Öziş (2016) tarafından yürütülen çalışmada, maddelerin faktör yüklerinin yüksek olduğu ve modelin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu gösterilmiştir. Bu bulgular, EİTAÖ’nün Ebeveyn İlişki Tutumu yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık Güvenirlik katsayıları, Cronbach Alfa değeri hesaplanarak belirlenmiştir. Geliştirme makalesinde, ölçeğin genel iç tutarlılığının ve her bir alt boyutunun güvenirlik katsayılarının yüksek olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin tekrar uygulamalarda benzer sonuçlar vereceği beklentisini desteklemektedir.

Faktör Analizi

EİTAÖ, açımlayıcı ve doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda 37 madde ve 5 alt boyutta toplanmıştır. Bu faktör yapısı, ebeveyn tutumlarının algılanan beş farklı ve birbirinden bağımsız (ancak ilişkili) boyutunu temsil etmektedir. Faktör analizi, ölçeğin hem teorik temellerini hem de ampirik verilerini desteklemektedir.

Faktörlerin madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Otoriter Tutum: 3 madde
• İlgisiz Tutum: 9 madde
• Koruyucu Tutum: 6 madde
• Demokratik Tutum: 12 madde
• Bağımlı Tutum: 7 madde

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme Ölçeği (Öz bildirim, Çok Boyutlu)

Format: 37 maddelik Likert tipi derecelendirme formatı.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Gençler ve Yetişkinler (Ebeveyn tutumlarını retrospektif veya güncel olarak değerlendirebilen bireyler).

Yaş Grubu: Geliştirme çalışması ağırlıklı olarak üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır, ancak ölçek geniş bir yaş aralığına uygulanabilir.

Popülasyon Detayları: Türkiye popülasyonu örneklemi kullanılarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılardan her bir maddeyi, annelerinin ve babalarının ilişki tutumlarına yönelik ayrı ayrı derecelendirmeleri istenmektedir. Bu çift derecelendirme sistemi, ebeveynler arasındaki algısal farklılıkların ölçümünü sağlar.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik Stilleri, Algı, Demokratik Tutum, Koruyucu Tutum, Geçerlik, Güvenirlik, İlişki Tutumu, Psikoloji.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Eyüp Çelik

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: Eyüp Çelik: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve bilimsel araştırmalarda kullanılabilir. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar (Eyüp Çelik) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesine ve detaylı sonuçlarına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: cijeonline.com.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ebeveyn-iliski-tutumu-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çelik, E. ve Öziş, G. (2016). Ebeveyn İlişki Tutumu Algısı Ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education-CIJE, 5 (2), 50-64.

Ebeveyn İlişki Tutumu Algısı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek toplam 37 madde ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Otoriter tutum: (3 m)
• İlgisiz tutum: (9 m)
• Koruyucu tutum: (6 m)
• Demokratik tutum: (12 m)
• Bağımlı tutum: (7 m)