Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği

Özet

Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği (ÇEİÖ), Halil Uzun ve Gökhan Baran (2015) tarafından, okul öncesi dönemdeki çocuğu olan babaların çocuklarıyla kurdukları ilişkinin niteliğini ve dinamiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, 3 faktör ve 23 maddeden oluşan bir yapıya sahiptir ve ilişkinin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini değerlendirmektedir. Ölçeğin temel amacı, babaların ebeveynlik süreçlerindeki ilişki kalitesini, uyum düzeylerini ve potansiyel çatışma alanlarını tespit etmektir.

Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin okul öncesi dönemdeki babaların ilişki deneyimlerini güvenilir bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanır ve psikoloji ile eğitim bilimleri alanlarında baba-çocuk ilişkisi üzerine yapılan araştırmalara katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk ebeveyn ilişkisi, baba-çocuk ilişkisi, okul öncesi dönem, psikolojik ölçek, Faktör Analizi, psikometri, ebeveynlik.

Yazarlar

Halil Uzun, Gökhan Baran

Amaç

Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği’nin temel amacı, okul öncesi dönemdeki (yaklaşık 3-6 yaş) çocukların babaları ile olan ilişkilerinin niteliğini ve dinamiklerini psikometrik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle babaların çocuklarıyla kurdukları duygusal bağı, uyum düzeylerini ve yaşadıkları potansiyel çatışma alanlarını belirlemeyi hedefler.

Bu ölçek geliştirme çalışması, mevcut literatürdeki baba-çocuk ilişkisini spesifik olarak okul öncesi dönem babaları perspektifinden değerlendiren araç eksikliğini gidermeyi amaçlamıştır. Ölçek, klinik değerlendirmeler ve akademik araştırmalar için standartlaştırılmış bir veri toplama aracı sunmaktadır.

Yapı (Konstrükt)

ÇEİÖ, ebeveyn-çocuk ilişkisinin üç temel boyutunu ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu üç faktör, ilişkinin hem pozitif hem de negatif yönlerini kapsayarak kapsamlı bir değerlendirme sunar ve toplam 23 maddeden oluşur:

• 1. Faktör: Olumlu İlişkiler: Babalar ile çocuklar arasındaki sıcaklık, destek, karşılıklı anlayış ve sağlıklı bağlanma düzeyini yansıtır.
• 2. Faktör: Uyumsuzluk: Ebeveyn ve çocuğun beklentileri veya davranışları arasındaki tutarsızlık, zorluklar ve iletişim engelleri gibi işlevsiz alanları ifade eder.
• 3. Faktör: Çatışma: İlişkideki gerilim, anlaşmazlıklar ve açıkça ifade edilen olumsuz etkileşim durumlarını ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır. Örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygunluğunu değerlendirmek üzere Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri incelenmiştir. Ölçeğin KMO değeri .657 olarak bulunmuş olup, bu değer kabul edilebilir sınır olan .60’ın üzerinde bir değerdir.

Verilerin faktör analizi için uygunluğunu belirlemek amacıyla Bartlett Sphericity Testi uygulanmıştır. Test sonucu (χ²=679,30, df=250, p<.001) istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur, bu da verilerin faktörleştirme için uygun olduğunu ve değişkenler arasında yeterli korelasyonun bulunduğunu göstermektedir.

Yapılan istatistiksel analizler sonucunda elde edilen uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir: χ²=341,81, df=227, p=.000. Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası (RMSEA) değeri ise .058 olarak raporlanmıştır, bu değer modelin iyi bir uyum sergilediğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Ölçeğin toplam güvenirlik katsayısı .71 olarak belirlenmiştir, bu değer ölçeğin genel olarak güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt faktör bazında hesaplanan iç tutarlılık katsayıları ise şöyledir:

• 1. Faktör (Olumlu İlişkiler): .76
• 2. Faktör (Uyumsuzluk): .61
• 3. Faktör (Çatışma): .62

Tüm faktörlerin güvenirlik katsayıları, psikometrik açıdan kabul edilebilir alt sınırın üzerinde olup, ölçeğin alt boyutlarının da tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği, 23 madde ve 3 alt faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Yapılan faktör analizi, maddelerin bu üç temel boyuta net bir şekilde ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler, babaların çocuklarıyla olan ilişkilerindeki farklı davranış ve duygu örüntülerini temsil etmektedir.

Faktör yapısının uygunluğunu test etmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değerinin .657 bulunması ve Bartlett Sphericity Testi’nin anlamlı çıkması, verilerin faktör yapısını doğrulamak için uygun olduğunu bilimsel olarak desteklemiştir. Bu üç faktörlü model, babaların ebeveynlik deneyimlerini geçerli ve yapısal olarak sağlam bir şekilde yakalamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. (1= kesinlikle uygun değil – 5= kesinlikle çok uygun)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Babalar)

Yaş Grubu: Okul öncesi dönemde (yaklaşık 3-6 yaş) çocuğu olan babalar.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, okul öncesi dönemde çocuğu olan babalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim formu; yapı geçerliği için KMO, Bartlett ve Doğrulayıcı Faktör Analizi; iç tutarlılık için Cronbach Alpha katsayısı kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, çocuk gelişimi, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, Likert ölçeği, baba-çocuk etkileşimi, çatışma, uyumsuzluk.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında Uzun ve Baran tarafından yayınlanan akademik çalışma ile kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin bilimsel amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Halil Uzun ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır: inesjournal.com

Ölçeğin orijinal PDF formu buradan indirilebilir: cocuk-ebeveyn-iliski-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Uzun, H. ve Baran, G. (2015). Çocuk ebeveyn ilişki ölçeğinin okul öncesi dönemde çocuğu olan babalar için geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(3), 30-40.

Çocuk Ebeveyn İlişki Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, toplam 23 maddeden oluşmaktadır. Ancak, bu maddelerin tam listesi sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır.