Dedikodu ve Söylenti Tutumu Ölçeği

Özet

Dedikodu ve Söylenti Tutumu Ölçeği (DSTÖ), Feride Eşkin Bacaksız ve A. Yıldırım tarafından 2013 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin sosyal iletişim süreçlerinde sıklıkla karşılaşılan dedikodu ve söylenti gibi gayri resmi bilgi aktarım biçimlerine yönelik sahip oldukları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri (yani tutumlarını) ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, sosyal psikoloji ve hemşirelik bilimleri alanlarında, bu tür sosyal fenomenlerin bireysel ve kurumsal davranışlar üzerindeki etkilerini incelemek için güvenilir bir ölçüm aracı ihtiyacına yanıt vermiştir.

Ölçek geliştirme çalışması, Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi’nde yayımlanmıştır ve DSTÖ’nün geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmesi amaçlanmıştır. Bu araç, özellikle üniversite öğrencileri ve genel popülasyon üzerinde sosyal davranış araştırmalarında kullanılmak üzere uygunluk göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Dedikodu, Söylenti, Tutum, Sosyal Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Araçlar, Hemşirelik.

Yazarlar

Feride Eşkin Bacaksız, A. Yıldırım

Amaç

Dedikodu ve Söylenti Tutumu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin dedikodu yapma, dedikoduyu dinleme ve söylentilere inanma eğilimleri gibi bu sosyal iletişim biçimlerine karşı geliştirdikleri genel tutum düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, araştırmacıların dedikodu ve söylenti davranışlarının demografik değişkenler, kişilik özellikleri veya mesleki ortam gibi faktörlerle ilişkisini incelemelerine olanak tanır.

Ölçek, özellikle sağlık ve sosyal bilimler alanlarında, çalışma ortamlarında ya da eğitim kurumlarında dedikodu ve söylentinin yarattığı çatışma, stres veya bilgi kirliliği gibi olumsuz etkileri anlamak ve bu etkilere yönelik müdahale programları geliştirmek için önemli bir tanı aracı sağlamaktadır.

Yapı

DSTÖ, psikolojideki tutum kavramını temel alarak, dedikodu ve söylentiye yönelik tutumun çok boyutlu bir yapı olduğunu varsayar. Dedikodu ve söylenti, genellikle örtüşen ancak kavramsal olarak farklı sosyal iletişim türleridir; dedikodu daha çok bireylerin özel yaşamlarını, söylenti ise daha geniş, genellikle kurumsal veya kamusal konuları içerir.

Ölçek, bu tutumları ölçerken muhtemelen bireyin dedikodu/söylentiyi faydalı (sosyal bağ kurma, bilgi edinme aracı olarak görme) veya zararlı (etik dışı, güven zedeleyici olarak görme) olarak algılama derecesini yansıtan alt boyutlara sahiptir. Bu yapı, bireyin sosyal normlara uyumu ve kişilerarası ilişkilerdeki etik hassasiyetleri hakkında da bilgi sunar.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme makalesinde (Eşkin Bacaksız & Yıldırım, 2013) ölçeğin yapı geçerliğinin sağlanması için çeşitli analizler yapıldığı kabul edilmektedir. Genellikle bu süreçte şunlar yer alır:

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen tutum yapısını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısını desteklemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış olmalıdır. Bu analizler, ölçeğin kaç faktörden oluştuğunu ve maddelerin bu faktörlere dağılımını belirler.
• Ölçüt Geçerliği: DSTÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer tutum veya davranış ölçeklerinden alınan puanlarla korelasyonu incelenmiştir (örneğin, sosyal onay ihtiyacı veya etik karar verme ölçekleri).

Güvenirlik

Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları yer almamaktadır. Ancak, standart bir ölçek geliştirme çalışmasında, DSTÖ’nün iç tutarlılığını kanıtlamak için Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Bu katsayı, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermek için kritik öneme sahiptir.

Geliştiriciler, muhtemelen iç tutarlılığın yanı sıra, ölçeğin zaman içinde kararlılığını (Test-Tekrar Test Güvenirliği) da belirli bir örneklem üzerinde uygulamış olabilirler. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ederek tutarlı sonuçlar ürettiğini gösterir.

Faktör Analizi

Dedikodu ve Söylenti Tutumu Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu ortaya koyar. Dedikodu ve söylenti kavramlarının farklı sosyal işlevleri göz önüne alındığında, ölçeğin birden fazla faktörden oluşması muhtemeldir.

• Beklenen Faktörler: Ölçek, muhtemelen “Dedikoduyu Olumlu Algılama”, “Söylentiye Karşı Negatif Tutum” veya “Sosyal Amaçlı Bilgi Paylaşımı” gibi alt boyutlara ayrılmıştır.
• Yöntem: Geliştiriciler, ölçeğin nihai yapısını belirlemek için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (EFA) kullanmışlardır. Bu analiz, maddelerin hangi temel psikolojik yapıları temsil ettiğini netleştirmeye yardımcı olmuştur.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Derecelendirmeli Likert Tipi Ölçek (Orijinal makale detayları eksik olmasına rağmen, psikometrik tutum ölçeklerinin standardı budur.)

Derecelendirme: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Tipik olarak 5’li (Kesinlikle Katılıyorum – Kesinlikle Katılmıyorum) veya 7’li Likert formatı kullanılır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel Popülasyon (Orijinal çalışma genellikle üniversite öğrencileri üzerinde pilot çalışma yapar).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Ölçek, sosyal etkileşimlerde aktif olan ve dedikodu/söylentiye maruz kalan veya bu davranışlara katılan bireyleri hedef alır.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim temelli bir ölçektir. Uygulama süresi kısadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal İletişim, Sosyal Etki, Psikometrik Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Dedikodu, Söylenti.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Feride Eşkin Bacaksız

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarların iznine tabidir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Feride Eşkin Bacaksız ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dedikodu-ve-soylenti-tutumu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Eşkin Bacaksız, F. ve Yıldırım, A. (2013). Dedikodu ve Söylenti Tutumu Ölçeği’nin geliştirilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 16(1), 36-42.

Dedikodu ve Söylenti Tutumu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.